Σάββατο, 6 Σεπτεμβρίου 2014

¨Ανόητοι¨ πληθυντικοί …

                                                                                  
                                                                                     Παπατσίρος Απόστολος                                                                                                                       φιλόλογος                                             
                                                        ¨Ανόητοι¨ πληθυντικοί

   Καταντά κουραστικό και γίνεται ενοχλητικό να ακούς τα ίδια λάθη και κυρίως από ανθρώπους μορφωμένους κατά τ' άλλα. Περισσότερο πολιτικούς, δημοσιογράφους, διοικητικούς παράγοντες υπουργείων και γενικώς δημοσιολόγους. Ο λόγος για τη χρήση των πληθυντικών αδιακρίτως, που ενέσκηψε ωσάν επιδημία τα τελευταία χρόνια και προστέθηκε στην ήδη προβληματική εικόνα της γλώσσας. Κι εξηγούμαι…
   Ακούμε συνέχεια για δράσεις, συμπεριφορές, πολιτικές, τακτικές, πρακτικές, κόστη, άγχη, κουμάντα και δε συμμαζεύεται. Φτάνει. Ανοίξτε το ¨Λεξικό της σύγχρονης ελληνικής δημοτικής γλώσσας¨ του Εμμανουήλ Κριαρά, τη Νεοελληνική Γραμματική του Αγαπητού Τσοπανάκη και θα καταλάβετε.
    Η δράση δεν έχει πληθυντικό. Θα πεις δραστηριότητες, όχι δράσεις! Ακούμε και διαβάζουμε σε επίσημα έγγραφα συνέχεια για δράσεις στην εκπαίδευση από το Υπουργείο Παιδείας (!), για περιβαλλοντικές, πολιτιστικές, πολιτικές και άλλες δράσεις παντού, αλλά είναι λάθος. Στο τέλος το συνηθίσαμε πλέον και δε το καταλαβαίνει κανείς. Η συμπεριφορά είναι έννοια περιληπτική δηλαδή αφορά ένα σύνολο πράξεων από μόνη της, οπότε δε χρειάζεται πληθυντικός. Γιατί να πεις συμπεριφορές; Τί παραπάνω προσθέτεις δηλαδή; Άλλο να λες πράξεις, οι πράξεις είναι πολλές και διαφορετικές, καλές ή κακές, αποτελούν τη συμπεριφορά μας, τη δική μας συμπεριφορά. Το ίδιο και οι πολιτικές και οι τακτικές και οι πρακτικές ως ουσιαστικοποιημένα επίθετα, είναι ανώφελοι κι επομένως ¨ανόητοι¨ πληθυντικοί, γιατί δεν εκφράζουν τίποτα περισσότερο από την πολιτική, την τακτική ή την πρακτική αντίστοιχα, που είναι έννοιες περιληπτικές και αφορούν συνολικές αποφάσεις, επιλογές ή πράξεις ανθρώπων. Όλες αυτές οι λέξεις είναι μεταφράσεις, από τα αγγλικά-γαλλικά κυρίως, αυτούσιες και γι' αυτό εσφαλμένες γιατί ακολουθούν άλλους κανόνες. Είναι δηλαδή περιπτώσεις σαν το εντελώς ακατανόητο "οι ζωές των ανθρώπων" ή το "προσέχετε τους εαυτούς σας", λες και είμαστε γάτες και έχουμε πολλές ζωές να ξοδέψουμε ή έχουμε κι άλλους εαυτούς - κλώνους. Μα δεν μπορούν να σκεφτούν ότι οι άνθρωποι είναι πολλοί και η ζωή είναι μία ή ο εαυτός μας ένας;
    Κι ερχόμαστε στα κόστη. Γιατί να πεις τα κόστη των μετοχών, των εταιριών ή των προϊόντων κοκ. και όχι το κόστος; Τι αλλάζεις δηλαδή; Την αξία; Την ποσότητα; Δεν προσθέτεις απολύτως τίποτα! Το κόστος από μόνο του φτάνει! Το ίδιο και το άγχος. Γιατί δηλαδή να πεις τα άγχη; Είναι πολλά; Όχι βέβαια. Το άγχος, είτε φυσιολογικό είτε παθολογικό, είναι μια συνδρομή με πολλά συμπτώματα και δεν έχει νόημα να πεις τα άγχη μου. Πολλά μπορεί να είναι τα αίτια που το προκαλούν αλλά όχι τα άγχη. Και πάμε στα κουμάντα. Γιατί κουμάντα κι όχι κουμάντο; ¨Έχει τα κουμάντα του¨ λένε ή ¨κάνει τα κουμάντα του¨ εννοώντας ότι κάποιος έχει το κομπόδεμα ή ότι κάνει προετοιμασίες για κάτι. Άρα κάνει κουμάντο με κάποιες ενέργειες, που εννοούνται όμως και στον ενικό της λέξης. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε και για το κουράγιο, που κάποιοι νομίζουν ότι είναι πολλά τα κουράγια, (¨πως πάνε τα κουράγια;¨) ενώ η ίδια η λέξη αφορά την υπομονή, το σθένος, που δεν έχουν  βέβαια πληθυντικό. Πάντως  και οι δύο αυτές λέξεις είναι ξένες.
   Το πιο χαριτωμένο το άκουσα, που αλλού στην τηλεόραση, από γνωστή τηλεπαρουσιάστρια να λέει:-¨Και τώρα τα βαριά πυροβολικά του λαϊκού μας τραγουδιού¨, θέλοντας να παρουσιάσει δύο λαϊκούς αϊδούς της νύχτας. Ανατρίχιασα. Τι άλλο θ’ ακούσουμε δηλαδή; Λέμε το βαρύ πυροβολικό κι εννοούμε τη συστοιχία του όπλου, αλλά όχι και τα βαριά πυροβολικά! Μάλλον θα τα μπέρδεψε με τα κανόνια!
   Κι ερχόμαστε στη μπάλα. Κύριοι αθλητικοί ρεπόρτερς-δημοσιογράφοι με πόσες μπάλες παίζεται το ποδόσφαιρο; Γιατί μας λέτε συνέχεια ότι ¨ο τάδε παίκτης είναι καλός στις ψηλές μπάλες¨ ή ¨στις στημένες μπάλες¨, ¨παίρνει μπάλες στην περιοχή¨, μέσα σε τόσα άλλα διασκεδαστικά που ακούμε όταν βλέπουμε μπαλίτσα; Ναι μπαλίτσα, το τόπι που παίζαμε και χαιρόμασταν παιδιά, τη μοναδική μπάλα που παίζεται το άθλημα. Άλλο να λες μπαλιά, πάσα δηλαδή μεταβίβαση, κι άλλο να λες μπάλα. Μπαλιές αλλάζουνε πολλές οι παίκτες, μπάλα όμως είναι μόνο μία. 

Με τις υγείες σας

ωχ κι άλλος πληθυντικός από μετάφραση (στα αγγλικά "God bless you"). 

1 σχόλιο: