Κυριακή, 14 Ιουνίου 2020

Αναζητώντας τη χαμένη ευτυχία


Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Κριτήριο αξιολόγησης: 8ο                                                 Παπατσίρος Απόστολος 

                                         Αναζητώντας τη χαμένη ευτυχία 

   [...] Ευτυχία, μεγάλη λέξη φυσικά, αφού οι ειδικοί ισχυρίζονται πως με την ευτυχία συμβαίνει ό,τι ακριβώς και με τον Ήλιο ή τον θάνατο: δεν μπορούμε να την κοιτάξουμε κατάφατσα. Μόλις θελήσουμε να την πιάσουμε, εξαφανίζεται. Ξέρουμε πολύ καλά πότε είμαστε δυστυχείς, εκνευρισμένοι, θυμωμένοι ή θλιμμένοι, αλλά δεν συνειδητοποιούμε πότε είμαστε ευτυχισμένοι, παρά μόνον όταν πια η κατάσταση αυτή αποτελεί παρελθόν. Ωστόσο, την αναζητούμε σαν να επρόκειτο για μια κρυμμένη διάσταση, μια χώρα που θέλουμε να κατακτήσουμε, την κυνηγάμε σαν ένα άγριο θήραμα. Για να πετύχουμε το σκοπό μας, καθηγητές σε σοβαρά πανεπιστήμια μελετούν το θέμα, ενώ δημιουργήθηκαν ήδη κλινικές γέλιου, καταστρώθηκαν κυβερνητικά σχέδια, επιστήμονες ανατέμνουν τον εγκέφαλο για να εντοπίσουν τη ζώνη ευτυχίας, χάπια διατίθενται, όπως τα περίφημα Προζάκ... 

    Φαίνεται, τελικά, πως θεωρούμε την ευτυχία αναφαίρετο δικαίωμά μας. Όσοι όμως νομίζουν πως μπορούν να την αγοράσουν με το χρήμα, απατώνται, γιατί είναι πλέον σίγoυρo πως η ευτυχία δεν αγοράζεται. Όχι μόνο το να κατέχεις όλο και περισσότερα υλικά αγαθά δεν προσφέρει πραγματική ικανοποίηση, αλλά επιπλέον εκείνοι που έθεσαν τον πλουτισμό ως προτεραιότητα στη ζωή τους γρήγoρα αντιμετώπισαν το άγχος και την κατάθλιψη σε ασυνήθιστο βαθμό και συγχρόνως είδαν μειωμένη την αίσθηση της ευμάρειας. Το ίδιο ισχύει για εκείνους που αναζητούν, πέρα από οτιδήποτε άλλο, τη δόξα και το να γίνoυν ελκυστικοί πάση θυσία. Σε ψυχολογικό επίπεδο -πάντα- φαίνεται πως δεν τα καταφέρνουν καλύτερα από εκείνους που, αντίθετα, αντί για δόξα επιδιώκουν να δημιουργήσουν στενές σχέσεις με τους άλλους, να αναπτύξουν τη δική τους ταυτότητα ή να βοηθήσουν τους συνανθρώπους τους. 

    Παλαιότερες μελέτες είχαν δείξει πως ούτε τα έσοδα ούτε η ομορφιά έχουν σχέση με την αίσθηση της ευζωίας, αλλά ο Ρίτσαρντ Ράιαν, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ράτσεστερ, έκανε ακόμη πιο ανησυχητικές ανακαλύψεις. Σε τρεις έρευνες, που δημοσιεύτηκαν από το 1993 σε σημαντικά έντυπα Ψυχολογίας και που συμπληρώνονται συνεχώς, οι ερευνητές σκιαγραφούν ένα πολύ σκοτεινό πορτρέτο όσων δίνουν προτεραιότητα στους "συμβατικούς στόχους" όπως το χρήμα, τη δόξα ή την ομορφιά. 

   Αυτά τα άτομα όχι μόνο πέφτουν πιο συχνά σε κατάθλιψη από τα άλλα, αλλά παρουσιάζουν μεγαλύτερες διαταραχές συμπεριφοράς. Παρατηρείται επίσης χαμηλότερη ζωτικότητα και αίσθηση του ανικανοποίητου. [...] 

    Το θέμα όμως έχει και την οικονομική του πλευρά. Ο οικονομολόγος Ρόμπερτ Φρανκ, στο βιβλίο του "Luxury Fever", που κυκλοφόρησε πρόσφατα στις ΗΠΑ, διαπιστώνει πως δύο δεκαετίες πλουτισμού και υπερβολικών δαπανών δεν έκαναν κανέναν ευτυχέστερο. Είναι προφανές πως ο αλόγιστος καταναλωτισμός δεν παίζει για πολύ κάποιο θεραπευτικό ρόλο. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, o δυτικός κόσμος επιδόθηκε σε μια μανία μεγάλης σπατάλης, που τελικά κατέκτησε και τις μεσαίες τάξεις, ακόμη και τις χαμηλές. Αυτό που παλαιότερα εθεωρείτο πολυτέλεια, σήμερα έγινε υποχρεωτικό αγαθό και η έλλειψή του πηγή δυστυχίας. Μεγάλα σπίτια, αυτοκίνητα γρηγορότερα, διακοπές όλο και πιο μακρινές, αλλά και λιγότερο χρόνο αφιερωμένο στην οικογένεια και τους φίλους, περισσότερος χρόνος στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Μήπως είμαστε καταδικασμένοι να παραμείνουμε αιωνίως ανικανοποίητοι; [...] 

   Πού βρίσκεται, λοιπόν, η ευτυχία ύστερα από τόσες μελέτες και έρευνες; Μήπως στο ντιβάνι του ψυχιάτρου; Όλοι ψάχνουμε να βρούμε τις αιτίες του ανικανοποίητου και η ζωή μας γίνεται ένα ταξίδι σε αναζήτηση του εαυτού μας, με την πρόθεση να βρούμε στη διαδρομή την ευτυχία. Αλλά κανείς δεν ξέρει πού ακριβώς βρίσκεται. Πάντως, είναι σαφές πως δεν τη βρίσκουμε αναζητώντας την, όπως άλλωστε και δεν κοιμόμαστε επειδή έτσι θέλουμε. Η ευτυχία είναι ένα υποπροϊόν, μια έννοια που παραμένει ανάμεσα στις γραμμές, είναι σαν μια σκιά. Με την ψυχοθεραπεία μπορούμε ίσως να βρούμε τις αιτίες του πόνου ή της κακοδαιμονίας μας και συνειδητοποιώντας τες να ξαναπάρουμε τη ζωή στα χέρια μας. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως βρίσκουμε και την ευτυχία. Εκείνος που ισχυρίζεται πως είναι ευτυχισμένος είναι αυτός που είναι συνεχώς απασχολημένος με κάτι, που έχει πολλές δραστηριότητες. Σ' αυτό καταλήγουν όλες οι επιστημονικές έρευνες για την ευτυχία. Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι έχουν πάντα κάποιο σκοπό στη ζωή τους. Όσοι εργάζονται έχουν περισσότερες πιθανότητες να ευτυχήσουν από ό,τι οι άνεργοι και δεν είναι παρά μόνο μερικώς, για οικονομικούς λόγους. Οι εκκεντρικοί κρατούν το μυστικό της ευτυχίας: ασχολούνται με πάθος με τις εμμονές τους. Και τα ευτυχισμένα παιδιά είναι εκείνα που απορροφώνται εντελώς από τα παιχνίδια τους. 

   Τελικό συμπέρασμα; Μην αγοράζετε λαχεία, μη σπαταλάτε όλες τις οικονομίες σας σε πολυτελείς τόπους διακοπών. Καλύτερα τακτοποιήστε ένα ντουλάπι που θέλετε να το κάνετε εδώ και μήνες και επιτέλους, κάντε κι εκείνο το δύσκολο τηλεφώνημα που αναβάλλετε συνεχώς. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες θα αισθανθείτε ευτυχείς. Αλλά, ακόμη κι αν οι μελέτες αποδειχθούν λανθασμένες, θα έχετε τουλάχιστον τακτοποιημένο το ντουλάπι σας, αντί να βρεθείτε στο χέρι με ένα λαχείο χωρίς καμία αξία!
                                                       (Β. Τσιώρου, εφημ. Ελευθεροτυπία 11-8-1999) 

Κείμενο 2ο : «Αργοπεθαίνει…», Martha Medeiros (ποιήτρια, συγγραφέας, Βραζιλία)

Αργοπεθαίνει όποιος γίνεται σκλάβος της συνήθειας, επαναλαμβάνοντας κάθε μέρα τις ίδιες διαδρομές, όποιος δεν αλλάζει περπατησιά, όποιος δεν διακινδυνεύει και δεν αλλάζει χρώμα στα ρούχα του, όποιος δεν μιλά σε όποιον δεν γνωρίζει.

Αργοπεθαίνει όποιος αποφεύγει ένα πάθος, όποιος προτιμά το μαύρο από το άσπρο και τα διαλυτικά σημεία στο “ι” αντί ενός συνόλου συγκινήσεων που κάνουν να λάμπουν τα μάτια, που μετατρέπουν ένα χασμουρητό σε ένα χαμόγελο, που κάνουν την καρδιά να κτυπά στο λάθος και στα συναισθήματα.

Αργοπεθαίνει όποιος δεν αναποδογυρίζει το τραπέζι, όποιος δεν είναι ευτυχισμένος στη δουλειά του, όποιος δεν διακινδυνεύει τη βεβαιότητα για την αβεβαιότητα για να κυνηγήσει ένα όνειρο, όποιος δεν επιτρέπει στον εαυτό του τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του να αποφύγει τις εχέφρονες συμβουλές.

Αργοπεθαίνει όποιος δεν ταξιδεύει, όποιος δε διαβάζει, όποιος δεν ακούει μουσική, όποιος δε βρίσκει σαγήνη στον εαυτό του.

Αργοπεθαίνει όποιος καταστρέφει τον έρωτά του, όποιος δεν επιτρέπει να τον βοηθήσουν, όποιος περνά τις μέρες του παραπονούμενος για την τύχη του ή την ασταμάτητη βροχή.

Αργοπεθαίνει όποιος εγκαταλείπει μια ιδέα του πριν την αρχίσει, όποιος δε ρωτά για πράγματα που δε γνωρίζει. Αποφεύγουμε τον θάνατο σε μικρές δόσεις, όταν θυμόμαστε πάντοτε ότι για να είσαι ζωντανός χρειάζεται μια προσπάθεια πολύ μεγαλύτερη από το απλό γεγονός της αναπνοής.
Μονάχα με μια φλογερή υπομονή
θα κατακτήσουμε τη θαυμάσια ευτυχία.

Παρατηρήσεις: 

Κείμενο 1ο: 

1. Να αναφέρετε περιληπτικά τους στόχους που θεωρούνται μάταιοι στην επιδίωξη της ευτυχίας σύμφωνα με την αρθρογράφο. (100 λέξεις )                               Μονάδες 15 
2 α. Να αποδώσετε τη σημασία των υπογραμμισμένων λέξεων ή φράσεων διατηρώντας όμως το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                                  Μονάδες 5 
   β. Με ποια εκφραστικά μέσα περιγράφεται το κυνήγι της ευτυχίας στο κείμενο; Τι επιτυγχάνει μ’ αυτόν τον τρόπο η αρθρογράφος;                                      Μονάδες 10 

3 α. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς στην τρίτη παράγραφο του κειμένου; Τι επιτυγχάνει μ’ αυτόν τον τρόπο η αρθρογράφος;                                       Μονάδες 10 
   β. Να δικαιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στο "Luxury Fever" και των δύο ερωτηματικών στην προτελευταία παράγραφο του κειμένου.                   Μονάδες 5
4. «Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι έχουν πάντα κάποιο σκοπό στη ζωή τους». Να αναλύσετε τον ισχυρισμό της αρθρογράφου αναφέροντας ενδεικτικά παραδείγματα από τη ζωή που τον επιβεβαιώνουν (100 λέξεις).                                                                      Μονάδες 15 

Κείμενο 2ο: 
«Αργοπεθαίνει…»: Να εξηγήσετε την επιλογή του τίτλου του ποιήματος και την επανάληψή του. Πώς νοείται ο θάνατος στο συγκεκριμένο ποίημα; Ποια είναι η πρόθεση της ποιήτριας; (200 λέξεις)                                                                                                       Μονάδες 15 

Παραγωγή λόγου: «Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι στον αναπτυγμένο κόσμο μας νιώθουν δυστυχισμένοι σήμερα και τι νομίζετε ότι μπορούν να κάνουν γι’ αυτό; Υποθέστε ότι γράφετε ένα άρθρο (400 λέξεων), το οποίο πρόκειται να αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του σχολείου σας».                                                                                         Μονάδες 30

Τρίτη, 25 Φεβρουαρίου 2020

Μίλτος Σαχτούρης: Η ποίηση και η ζωγραφική

Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου


Κριτήριο αξιολόγησης:13ο                               
                                                     

                               

Κείμενο 1ο: Μίλτος Σαχτούρης, συνέντευξη. 

- Σε τι αποδίδετε σεις τη στροφή που έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια προς την ποίησή σας, τόσο από την πλευρά μιας μεγάλης μερίδας των κριτικών όσο και από την πλευρά του αναγνωστικού κοινού; 
- Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας ποιητής άργησε να επικοινωνήσει με τους κριτικούς και με το κοινό. Πολλών μάλιστα ποιητών η επικοινωνία αυτή έγινε όταν δεν βρίσκονταν πια στη ζωή. Απ’ την άλλη μεριά, επί πολλά χρόνια τα βιβλία μου δεν υπήρχαν στην αγορά κι έτσι η νεότατη γενιά δεν μπορούσε να βρει τα ποιήματά μου για να διαβάσει. 
- Στην ποίησή σας διακρίνει κανείς μια έντονη εικονοποιία. Υπάρχει κάποιος ζωγράφος που να αισθάνεστε ότι συγγενεύετε μαζί του; 
- Γενικά έχω μεγάλη αγάπη για τη ζωγραφική· αισθάνομαι ιδιαίτερη συγγένεια με τους ζωγράφους: Μυνχ, Ρουώ, Κλέε, Μαρκ Σαγκάλ, Μπουζιάνη. Αγαπώ όμως κι άλλους ζωγράφους έστω κι αν δεν συγγενεύω μαζί τους. 
- Σ’ ένα ποίημά σας γράφετε: «είδα τον ποιητή και γύρω του να λάμπει το κενό». Αν συνδυάσουμε τους στίχους σας αυτούς με τη γνωστή σε όλους απομόνωσή σας, συνθήκες που σας επιβλήθηκαν ή που επιλέξατε σας οδήγησαν σ’ αυτήν; 
- Η «απομόνωσή» μου, όπως την ονομάζετε, δεν έχει άμεση τουλάχιστον, σχέση με τον στίχο που αναφέρετε. Πολλά άλλωστε άτομα ζουν μοναχικά δίχως να είναι ποιητές· αφ’ ετέρου όλοι οι αληθινοί ποιητές αισθάνονται αυτό το «κενό». Έστω κι αν δεν είναι φανερά μοναχικοί, αν δεν φαίνονται και δεν φέρονται δηλαδή σαν μοναχικοί, γιατί όλοι οι ποιητές ζουν στη μοναξιά. Απ’ αυτήν και η μη προσαρμογή τους στα πράγματα. Ο ποιητής χρειάζεται να κάνει πέντε βήματα εκεί που ο άλλος άνθρωπος χρειάζεται μόνο ένα. Είναι τα τεράστια φτερά του «Αλμπατρός»* του Μπωντλαίρ που σέρνονται χάμω και δεν τον αφήνουν να περπατήσει. 
- Με μια πρώτη ανάγνωση η ποίησή σας φαίνεται σουρεαλιστική, αλλά σε μια προσεκτικότερη μελέτη διακρίνει κανείς σύμβολα που μπορούν ν’ αποκρυπτογραφηθούν. Ποια πιστεύετε σεις ότι είναι η σχέση σας με τον σουρεαλισμό; 
- Ο υπερρεαλισμός (η λέξη σουρεαλισμός δε μου αρέσει· απ’ αρχής κι ακόμα τώρα τη μεταχειρίζομαι συνήθως εμπαικτικά), ο υπερρεαλισμός λοιπόν κατά τη γνώμη μου υπήρξε κοινή μοίρα για όλους τους νεότερους ποιητές του κόσμου. Δε θα μπορούσε άλλωστε αυτή η τεράστια ελευθερία να μη γίνει λεία όλων των ζωντανών ταλέντων. Ακόμα και σε ποιητές που σε πρώτη ματιά δεν έχουν σχέση με τον υπερρεαλισμό, αν υπήρχε κατάλληλο μηχάνημα εξακριβώσεως, θα έβρισκε στοιχεία υπερρεαλιστικά. 
- Όλοι οι ποιητές της ηλικίας σας και της γενιά σας μιλούν με πάθος και μ’ αφοσίωση – σεις μάλιστα του έχετε αφιερώσει και δυο ποιήματα – για έναν άνθρωπο που έφυγε (που αυτοκτόνησε) χωρίς να αφήσει κανένα έργο, για τον Γιώργο Μακρή. Πώς γίνεται να επηρεάζει έτσι έντονα την πνευματική μας ζωή ένας άνθρωπος, που με τίποτα δεν είναι αισθητός στους νεότερους, αυτούς που δεν έτυχε να τον γνωρίσουν; 
- Δεν νομίζω πως είναι εύκολο να μιλήσουμε γι’ αυτόν τον παράξενο, γοητευτικό και βασανισμένο άνθρωπο. Έχω άλλωστε πληροφορίες ότι βρέθηκαν πολλά κείμενά του (ποιήματα και πεζά). Όσο για τα ποιήματα που του αφιέρωσα εγώ, είναι από φιλία, ίσως και από τύψεις, ότι δεν τον πρόσεξα όσο του άξιζε όταν βρισκόταν ακόμα μεταξύ μας. 
                                                                              (Μάης 1981, συνέντευξη του ποιητή)   


Κείμενο 2ο:  Μίλτος Σαχτούρης
                           
                         Το κεφάλι του ποιητή

                        Έκοψα το κεφάλι μου

                        το ’βαλα σ’ ένα πιάτο
                        και το πήγα στο γιατρό μου

                        —Δεν έχει τίποτε, μου είπε,          

                        είναι απλώς πυρακτωμένο                           5
                        ρίξε το μέσα στο ποτάμι και θα ιδούμε

                        το ’ριξα στο ποτάμι μαζί με τους βατράχους

                        τότε είναι που χάλασε τον κόσμο
                        άρχισε κάτι παράξενα τραγούδια                    
                        να τρίζει φοβερά και να ουρλιάζει               10

                        το πήρα και το φόρεσα πάλι στο λαιμό μου
                        γύριζα έξαλλος τους δρόμους
                        με πράσινο εξαγωνομετρικό κεφάλι ποιητή 

                                                                         «Το σκεύος» (1971)

Marc Chagall (1889-1985), "Ο δολοφόνος", (1910)
                                                                    
                                         
  
Κείμενο 3ο: Εικαστικό 

Marc Chagall (1889-1985), "Ο ποιητής", (1911). Μουσείο Τεχνών, Φιλαδέλφεια



Ερωτήσεις:


(Κείμενο 1ο)
1. Να αποδώσετε περιληπτικά το πώς περιγράφει ο ποιητής τη σχέση του με τη ζωγραφική και τον σουρεαλισμό στο κείμενο 1 (50-60 λέξεις). 
                                                                                             Μονάδες 15 

2. Με ποιον τρόπο ερμηνεύει τη σχέση του με τη μοναξιά ο ποιητής; Τι εννοεί λέγοντας: «ο ποιητής χρειάζεται να κάνει πέντε βήματα εκεί που ο άλλος άνθρωπος χρειάζεται μόνο ένα»; (150 λέξεις)                                                                        Μονάδες 20 (10+10) 

(Κείμενα 1ο, 2ο, 3ο) 
3. Πώς «συνομιλούν» μεταξύ τους και τα 3 κείμενα; Ποια είναι η ιδιαίτερη σχέση που τα συνδέει; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας με αναφορές και στα τρία κείμενα. 
                                                                                            Μονάδες 20

(Κείμενο 2ο)
4. Να εξηγήσετε την επιλογή του τίτλου του ποιήματος. Με βάση τους κειμενικούς δείκτες του ποιήματος (εικόνες και το ρηματικό πρόσωπο που κυριαρχεί) να προσδιορίσετε τους λόγους που εξηγούν τη διάθεση και τη συμπεριφορά αυτή του ποιητή. 
                                                                                           Μονάδες 15

Παραγωγή Λόγου: Με αφορμή και τα τρία κείμενα να γράψετε ένα στοχαστικό δοκίμιο για την ανάγκη έκφρασης της ελευθερίας στην τέχνη με τη δύναμη της φαντασίας (350-400 λέξεις).     
                                                                                           Μονάδες 30

                                 *
                                                      

Πέμπτη, 31 Οκτωβρίου 2019

28η Οκτωβρίου 1940: Γιατί γιορτάζουμε την έναρξη και όχι τη λήξη του πολέμου


Αποτέλεσμα εικόνας για 28η οκτωβρίου

       28η Οκτωβρίου 1940: Γιατί γιορτάζουμε την έναρξη και όχι τη λήξη του πολέμου. 

    Στην Ελλάδα εορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου ως εθνική ιστορική επέτειο, την ημέρα που ξεκίνησε ο πόλεμος για μας με την ιταλική επίθεση το 1940 και τιμούμε τους ήρωες νεκρούς μας και τους πολεμιστές μας στα βουνά της Αλβανίας. Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε ως εθνική επέτειος ήδη από το 1944, όπου έγινε και η πρώτη παρέλαση από την πρώτη μετακατοχική κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Μάλιστα ο τότε πρωθυπουργός είπε στο διάγγελμά του στον ελληνικό λαό: «Ελεύθεροι πανηγυρίζομεν την τετάρτην επέτειον της 28ης Οκτωβρίου. Η Κυβέρνησις την αναγόρευσεν Εθνικήν Εορτήν, ομότιμον προς την 25ην Μαρτίου 1821, διότι ανάλογος υπήρξεν η δοκιμασία και η δόξα του Έθνους». Ήδη δηλαδή είχε καθιερωθεί στη συνείδηση όλων των Ελλήνων και μάλιστα είχε τιμηθεί και κατά τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής το ΄41, ΄42 και ΄43 με εκδηλώσεις στην Αθήνα. 

   Η Ελλάδα γιορτάζει με την 28η Οκτωβρίου την είσοδό της στον πόλεμο, ενώ οι περισσότερες χώρες γιορτάζουν την ημερομηνία λήξης του πολέμου συμβολικά στις 9 Μαίου 1945. Η 28η Οκτωβρίου συμβολίζει όλο το «Έπος του Σαράντα» και ταυτίζεται με το «ΟΧΙ» που είπε ο Μεταξάς στον Ιταλό Πρέσβη Γκράτσι και εξέφραζε παράλληλα όλους τους Έλληνες. Για την ακρίβεια του είπε στα γαλλικά: «Alors, c'est la guerre!» «Λοιπόν, αυτό σημαίνει ότι έχουμε πόλεμο». Συγκάλεσε αμέσως υπουργικό συμβούλιο για να ενημερώσει τους επιτελείς του, ότι έχουμε πόλεμο και εξέδωσε διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό στο οποίο κατέληγε. «…Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το έθνος ας εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθήτε δια την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά σας και τας ιεράς παραδόσεις μας. Νύν υπέρ πάντων ο αγών». 

    Η ημέρα αυτή συμβόλιζε και συμβολίζει την ενότητα και την ομοψυχία των Ελλήνων απέναντι στη φασιστική Ιταλία και την πίστη για την τελική νίκη και την ελευθερία. Τότε η έναρξη του πολέμου μας βρήκε όλους ενωμένους, αλλά και η έκβαση του πολέμου στην Αλβανία μας έκανε εθνικά υπερήφανους, γιατί νικήσαμε τους Ιταλούς. Οπότε καλώς επελέγη να γιορτάζεται ως εθνική επέτειος η 28η Οκτωβρίου 1940, η έναρξη και όχι η λήξη του πολέμου με την απελευθέρωση της Αθήνας από τους Γερμανούς, στις 12 Οκτωβρίου του 1944, που μας βρήκε διχασμένους και σε εμφύλιο ήδη από το 1943. Το γεγονός της απελευθέρωσης της Αθήνας είναι βέβαια σημαντικό ιστορικό γεγονός, αλλά δεν αφορούσε όλη τη χώρα ταυτόχρονα, ούτε διήρκησε πολύ ο ενθουσιασμός γιατί συνοδεύτηκε από τα Δεκεμβριανά και τον εμφύλιο, πιο άγριο αυτή τη φορά και παρά τον αφοπλισμό των ανταρτών με τη Συμφωνία της Βάρκιζας, τον Φεβρουάριο του 1945. 

    Όσοι θεωρούν σημαντικότερη την απελευθέρωση της Αθήνας το ΄44, από την 28η Οκτωβρίου 1940, προβάλλουν ως επιχείρημα ότι η χώρα τότε ελευθερώθηκε, όπως και οι άλλες χώρες στην Ευρώπη, από τους Γερμανούς και για αυτό θα πρέπει να γιορτάζουμε ως έθνος, τη νίκη κατά του ναζισμού. Οι άλλες χώρες όμως στην Ευρώπη δεν είχαν εμφύλιο πόλεμο μέχρι το 1949, όπως εμείς εδώ στην Ελλάδα με τα χιλιάδες θύματα και τους πολιτικούς εξόριστους, ούτε διχάστηκαν για πάνω από 50 χρόνια οι λαοί τους. Οι άλλες χώρες μετά την απελευθέρωση επιδόθηκαν σε έργα ειρήνης και οικονομικής ανασυγκρότησης, ενώ εμείς πολεμούσαμε και σκοτωνόμαστε μεταξύ μας. Η Ισπανία είχε εμφύλιο το 1936-39, αλλά δεν πολέμησε στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Εμείς πολεμούσαμε ακόμα όταν κανείς άλλος δεν πολεμούσε πια στην Ευρώπη. Οπότε η μέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας, στις 12 Οκτώβρη του ΄44 είχε περισσότερο τοπικό χαρακτήρα και δε θα μπορούσε να θεωρηθεί με ιστορικά κριτήρια ως εθνική επέτειος και να εορτάζεται, γιατί δεν ήρθε με νίκη των Ελλήνων κατά των Γερμανών, αλλά με την αποχώρηση, τη φυγή των Γερμανών από τη χώρα. Εξάλλου απελευθερώσεις πόλεων -και μετά από πόλεμο ή πολιορκία- έχουμε πάρα πολλές στην ιστορία μας, που εορτάζονται όμως τοπικά, ποτέ εθνικά. Και κάποιες μάλιστα θα μπορούσαν να θεωρηθούν σημαντικότερες απελευθερώσεις για την ιστορία π.χ. Θεσσαλονίκη, Γιάννενα από τους Οθωμανούς κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και άλλες από την επανάσταση ακόμα. Μια απελευθέρωση πόλης επομένως, όσο σημαντική κι αν είναι για την ίδια, δεν μπορεί να θεωρηθεί και εθνική επέτειος. 

   Άλλες χώρες της Ευρώπης γιορτάζουν τη νίκη των συμμάχων και την απελευθέρωσή τους από τους Ναζί με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου στις 9 Μαΐου του 1945. Αυτή η ημερομηνία για μας δε λέει κάτι ιδιαίτερο γιατί είχαν ήδη φύγει από τη χώρα οι Ναζί και οι σύμμαχοί τους και δεν είχαμε κάποια συμμετοχή σ’ αυτά τα γεγονότα τότε. Εξάλλου αυτή η απελευθέρωση τότε δεν περιελάμβανε τα Δωδεκάνησα που τα πήραμε το 1948 με τη συνθήκη των Παρισίων (7 Μαρτίου). 

     Επομένως δεν αφορά κανέναν στην Ευρώπη και δεν πρέπει να ξενίζει κανέναν εντός κι εκτός της χώρας, η επιλογή μας να εορτάζουμε ως εθνική επέτειο την 28η Οκτωβρίου 1940, την έναρξη και όχι τη λήξη του πολέμου, όπως άλλωστε γίνεται χωρίς εκεί να έχουμε ανάλογες αντιδράσεις -γιατί άραγε;- και την έναρξη της Επανάστασης του 1821, συμβολικά την 25η Μαρτίου και όχι τη λήξη της και την απελευθέρωσή μας, που δεν ήταν βέβαια και ταυτόχρονη. 
                               
      28η Οκτωβρίου 2019. 79 χρόνια μετά το ηρωικό «ΟΧΙ». Χρόνια πολλά Ελλάδα.

                                        

Πέμπτη, 10 Οκτωβρίου 2019

Η ιστορική ομιλία της Μελίνας Μερκούρη για τα γλυπτά του Παρθενώνα


Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Κριτήριο αξιολόγησης: 2ο                                                         Παπατσίρος Απόστολος 

Κείμενο 1ο: Η ιστορική ομιλία της Μελίνας Μερκούρη για τα γλυπτά του Παρθενώνα 

(Μπορεί η διεκδίκηση για επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα να επιχειρήθηκε από αρκετούς πολιτικούς, ανθρώπους της τέχνης και διανοούμενους ωστόσο ανάμεσα σε όλους αυτούς, ξεχώρισε η προσπάθεια της Μελίνας Μερκούρη η οποία στις 30 Ιουλίου του 1982 θέτει στη Διάσκεψη των υπουργών Πολιτισμού της UNESCO το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Η ομιλία της έμεινε στην ιστορία και ακόμη και σήμερα συγκινεί όποιον την διαβάσει ή την ακούσει. Η Μελίνα Μερκούρη, τόνιζε τότε στη Διάσκεψη των υπουργών Πολιτισμού ότι η Ελλάδα δεν θα εγκαταλείψει ποτέ το αίτημα για επιστροφή των Γλυπτών.) 

Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμα Μέλη, Κυρίες και Κύριοι, 

καταρχάς επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω την OXFORD UNION που έφερε το θέμα αυτό για συζήτηση και ευχαριστώ που με προσκαλέσατε. Νομίζω ότι θα ήταν καλό αυτό το βράδυ ν’ ακουστεί μια ελληνική φωνή. Μια φωνή έστω με τη φτωχή μου προφορά. Θα ήθελα να ευχαριστήσω επίσης τον μεγάλο αριθμό Βρετανών πολιτών που συνηγόρησαν υπέρ των θέσεων της κυβέρνησης με τα αξιότιμα μέλη και των δύο σωμάτων του κοινοβουλίου που εκδήλωσαν ενδιαφέρον και συμπάθεια για το αίτημα της επιστροφής των μαρμάρων. Και βεβαίως εκφράζω τη βαθιά ευγνωμοσύνη μου στη Βρετανική Επιτροπή για την επιστροφή των Mαρμάρων του Παρθενώνα, για τις προσπάθειες της να αποκαλύψει την αλήθεια στον βρετανικό λαό. 

   Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα. Υπάρχουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Όπως υπάρχει ο Δαβίδ του Michael Angelo, υπάρχει η Αφροδίτη του Da Vinci, υπάρχει ο Ερμής του Πραξιτέλη, υπάρχουν οι Ψαράδες στη θάλασσα του Turner, υπάρχει η Capella Sixtina. Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα. 

  Για να αφηγηθώ όλη την τερατωδία χρειάζεται αρκετός χρόνος και αρκετή ψυχραιμία. Οι λέξεις "λεηλασία", "ερήμωση", "αχαλίνωτη καταστροφή", "αξιοθρήνητη συντριβή και συμφορά" δεν είναι δικές μου για να χαρακτηριστεί το γεγονός. Ειπώθηκαν από τους σύγχρονους του Elgin. Ο Horace Smith αναφέρεται στον Elgin σαν τον "ληστή των μαρμάρων". Ο Lord Byron τον αποκάλεσε πλιατσικολόγο. Ο Thomas Hardy χαρακτήρισε αργότερα τα μάρμαρα σαν "αιχμάλωτους σ’ εξορία". 

   Η κυβέρνησή μου έχει ζητήσει την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Μας το αρνήθηκαν. Ας σημειωθεί ότι δεν θα εγκαταλείψουμε ποτέ το αίτημα αυτό. Επιτρέψτε μου να απαντήσω στα μόνιμα επιχειρήματα ενάντια στην επιστροφή και να ασχοληθώ με αυτά ένα προς ένα: 
Τα μάρμαρα πάρθηκαν με νόμιμη διαδικασία. 
   Σας ερωτώ: Η δωροδοκία και η εξαχρείωση της φρουράς στην Ακρόπολη ήταν "νόμιμη διαδικασία";... 
  Παραμένει ένα δεύτερο επιχείρημα παρά το ότι έχει έκτοτε αμφισβητηθεί από πολλούς Βρετανούς περιηγητές στην Ελλάδα την εποχή αυτή. "Οι αδαείς και δεισιδαίμονες Έλληνες ήταν αδιάφοροι για την τέχνη και τα μνημεία τους". Αυτό βέβαια υπονοεί ότι ήταν τυφλοί, ασυνείδητοι και άκαρδοι. Ποιοι; Οι Έλληνες που πολύ μετά του Περικλή δημιούργησαν τα θαύματα της Βυζαντινής Τέχνης... Μόλις έγινε ανεξάρτητη η Ελλάδα, ένα από τα πρώτα νομοθετικά διατάγματα που πέρασαν από την ελληνική κυβέρνηση ήταν εκείνο για την προστασία και συντήρηση των εθνικών μνημείων. Είναι αυτό αδιαφορία; Θεωρούμε αυτή την κατηγορία τερατώδη...
   Επιχείρημα 3ο. Αν τα μάρμαρα επιστραφούν, αυτό θα αποτελέσει ένα προηγούμενο που μπορεί να οδηγήσει στην εκκένωση των μουσείων. Συγχωρέστε με, αλλά αυτό είναι κοινή κολακεία. Ποιος πρόκειται να ζητήσει και ποιος πρόκειται να επιτρέψει το άδειασμα των μουσείων; 
   Επιτρέψτε μου να δηλώσω, για άλλη μια φορά, ότι πιστεύουμε πως οπουδήποτε και αν βρίσκονται τα μουσεία, αποτελούν ζωτική κοινωνική και πολιτιστική ανάγκη και πρέπει να προστατεύονται. Έχω επανειλημμένα δηλώσει ότι ζητούμε ένα αναπόσπαστο μέρος του ναού του Παρθενώνα που ακρωτηριάστηκε. Σε όλο τον κόσμο το ίδιο το όνομα της πατρίδας μας είναι άμεσα συνδεδεμένο με τον Παρθενώνα... 

Κύριε Πρόεδρε, Αξιότιμα Μέλη, Κυρίες και Κύριοι. 

   Με όλο τον σεβασμό νομίζω ότι η απόφαση της Επιτροπής ότι ο Λόρδος Elgin έδρασε σαν ιδιώτης είναι είτε πολύ αφελής είτε αμφίβολης πίστης. Όμως αυτό έγινε πριν 170 χρόνια... Αυτή είναι μια διαφορετική Αγγλία. Διαφορετικές είναι οι αντιλήψεις για τις έννοιες Αυτοκρατορία και κατάκτηση... 
   Ελπίζω η συζήτηση να προκαλέσει μερικές ερωτήσεις. Θέτω μερικές από αυτές. 
  Τα μάρμαρα πάρθηκαν κακώς; Και αν κακώς πάρθηκαν, είναι σωστό να κρατούνται; Ακόμα, αν είναι σωστό το ότι πάρθηκαν, είναι λάθος να επιστραφούν; Τι βαρύτητα θα πρέπει να δοθεί στο επιχείρημα ότι αν δεν τα είχε πάρει ο Elgin, άλλος Άγγλος ή Γάλλος θα τα είχε πάρει;... 
   Πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν για μας τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Είναι η υπερηφάνεια μας, είναι οι θυσίες μας. Είναι το ευγενέστερο σύμβολο τελειότητας. Είναι ο φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι οι φιλοδοξίες μας και το ίδιο τ’ όνομα μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητας... Λέμε στη Βρετανική Κυβέρνηση: Κρατήσατε αυτά τα γλυπτά για δύο σχεδόν αιώνες. Τα φροντίσατε όσο καλύτερα μπορούσατε, γεγονός για το οποίο και σας ευχαριστούμε. Όμως τώρα στο όνομα της δικαιοσύνης και της ηθικής παρακαλώ δώστε τα πίσω. Ειλικρινά πιστεύω ότι μια τέτοια χειρονομία εκ μέρους της Μεγάλης Βρετανίας θα τιμούσε πάντα τ’ όνομά της. Ευχαριστώ. 
                                 (Η ομιλία της Μελίνας Μερκούρη στην Οξφόρδη το 1986, διασκευή). 

Κική Δημουλά

Κείμενο 2ο: Κική Δημουλά, «Βρετανικό μουσείο» 

(Ελγίνου μάρμαρα) 

Στην ψυχρή του Μουσείου αίθουσα 
την κλεμμένη, ωραία, κοιτώ 
μοναχή Καρυάτιδα. 
Το σκοτεινό γλυκύ της βλέμμα 
επίμονα εστραμμένο έχει 
στο σφριγηλό του Διονύσου σώμα 
(σε στάση ηδυπαθείας σμιλευμένο) 
που δυο βήματα μόνον απέχει. 

Το βλέμμα το δικό του έχει πέσει 
στη δυνατή της κόρης μέση. 
Πολυετές ειδύλλιον υποπτεύομαι 
τους δυο αυτούς να 'χει ενώσει. 
Κι έτσι, όταν το βράδυ ή αίθουσα αδειάζει 
απ' τούς πολλούς, τούς θορυβώδεις επισκέπτες, 
τον Διόνυσο φαντάζομαι 
προσεκτικά απ’ τη θέση του να εγείρεται 
των διπλανών γλυπτών και αγαλμάτων 
την υποψία μην κινήσει, 
κι όλος παλμό να σύρεται 
τη συστολή τής Καρυάτιδας 
με οίνον και με χάδια να λυγίσει. 

 Δεν αποκλείεται όμως έξω να 'χω πέσει. 
Μιαν άλλη σχέση ίσως να τούς δένει 
πιο δυνατή, πιο πονεμένη: 
Τις χειμωνιάτικες βραδιές 
και τις εξαίσιες του Αυγούστου νύχτες 
τούς βλέπω, 
απ' τα ψηλά να κατεβαίνουν βάθρα τους, 
της μέρας αποβάλλοντας το τυπικό τους 
με νοσταλγίας στεναγμούς και δάκρυα 
τους Παρθενώνες και τα Ερεχθεία που στερήθηκαν 
στη μνήμη τους με πάθος ν’ ανεγείρουν. 

         Από την ποιητική συλλογή Έρεβος (1956) 

Παρατηρήσεις: 
(Κείμενο 1ο) 

1. Να αναδιατυπώσετε συνοπτικά τα κύρια επιχειρήματα της ομιλίας
 (100-120 λέξεις περίπου).                                                Μονάδες 15 
2. Να εντοπίσετε τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κειμένου που πιστοποιούν ότι πρόκειται για ομιλία, εκτός της ειδικής αναφοράς στην εισαγωγή και το τέλος. 
                                                                                           Μονάδες 10  
3 α. Να αποδώσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμές τους διατηρώντας το αρχικό νόημα του κειμένου.              
 β. Να βρείτε και να εξηγήσετε δύο διαφορετικούς τρόπους πειθούς και τα μέσα τους που χρησιμοποιεί η ομιλήτρια.                                                 Μονάδες 15 (5+10)  
4α. Να βρείτε τον τρόπο ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου και να εξηγήσετε το ιδιαίτερο νόημα της φράσης «Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα». 
β. Να βρείτε λέξεις ή αυτοαναφορικές εκφράσεις του κειμένου που αποδίδουν την ψυχική διάθεση και την πρόθεση της ομιλήτριας.                         Μονάδες 15 (8+7) 

(Κείμενο 2ο): 
5. Πώς η φαντασία της ποιήτριας απελευθερώνει τα αγάλματα από τα βάθρα τους; Ποια είναι τα συναισθήματά της στη θέα τους και ποια επιθυμία εκφράζει; (200 λέξεις) 
                                                                                           Μονάδες 15 

Παραγωγή λόγου: Να γράψετε ένα άρθρο που πρόκειται να δημοσιεύσετε στον τύπο, στο οποίο να εξηγείτε τους λόγους που θεωρείτε εντελώς άδικη και παράνομη την κατακράτηση των γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο (400 λέξεις).       
                                                                                       Μονάδες 30

Πέμπτη, 3 Οκτωβρίου 2019

Αλαμπουρνέζικα, η γλώσσα των κουλτουριάρηδων

              

                  Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου

Κριτήριο αξιολόγησης: 10ο                                                                Παπατσίρος Απόστολος                               
   Αλαμπουρνέζικα, η γλώσσα των κουλτουριάρηδων 

   Κουλτουριάρηδες είναι οι διανοούμενοι που δίνουν μεγαλύτερη σημασία στη γνώση και την πληροφόρηση και λιγότερη στο αίσθημα και το βίωμα. Ό,τι έμαθαν ή δεν έμαθαν έχει γι’ αυτούς μεγαλύτερη αξία από τη σκέψη. 

   Κουλτουριάρηδες βρίσκονται σ’ όλες τις εποχές. Στην αρχαία Ελλάδα τους κοροϊδεύει πολύ άσχημα ο Αριστοφάνης επειδή χρησιμοποιούσαν πάντα καινούριες και παράξενες λέξεις για να ξιπάσουν τον κόσμο. Και οι σοφιστές ήταν ένα είδος κουλτουριάρηδων της εποχής τους, γιατί έδωσαν πολλή σημασία στη γνώση και όχι στη σωστή κρίση. Αλλά και παλαιότερα όταν λέγαμε «οι διανοούμενοι» ή «οι άνθρωποι των γραμμάτων» νιώθαμε κάτι σαν δυσφορία και ενόχληση, γιατί καταλαβαίναμε ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν ξεφύγει πολύ από τη ζωή εν ονόματι δήθεν της τέχνης. Αυτοί νομίζανε ότι, επειδή ήτανε άνθρωποι των γραμμάτων, έπρεπε να μιλούν με ειδικό λεξιλόγιο, να καταλαβαίνονται μεταξύ τους, κι ας μην τους καταλαβαίνουν οι άλλοι. Σε τελική ανάλυση, οι κουλτουριάρηδες είναι ψευτομορφωμένοι. Μόνο ένας ψευτομορφωμένος μπορεί να χρησιμοποιεί λεξιλόγιο που ξιπάζει και ξαφνιάζει, ή να μεταχειρίζεται ωραίες λέξεις και φράσεις για να κάνει εντύπωση, ενώ κατά βάθος δεν κατέχει τη γλώσσα και δεν τη χρησιμοποιεί σωστά. 

     Αυτό που σήμερα αποκαλούμε γλώσσα των κουλτουριάρηδων, είναι ένα κουρκούτι από νεόκοπες λέξεις, από ξένες αμετάφραστες λέξεις και από λέξεις παρμένες από διάφορες επιστήμες, λ.χ. «η μεταστοιχείωση της ντεμί νομενκλατούρας». Μ’ ένα τέτοιο κουρκούτι στο τέλος δε βγάζουν νόημα ούτε αυτοί, ούτε φυσικά κι εμείς. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη λέξη «δομή» που αναφέρεται στον χώρο, ενώ η λέξη «διαδικασία» αναφέρεται στον χρόνο. Τι θα λέγατε όμως αν ξαφνικά διαβάζατε «δομικές διαδικασίες» ή «διαδικαστικές δομές»; Ρωτήθηκαν κάποιοι να τις εξηγήσουν, μα δεν μπόρεσε κανείς. Γιατί όπως καταλαβαίνετε, πρόκειται για μπαρούφες. Τι μπορεί λοιπόν να σημαίνουν οι δύο αυτές φράσεις, όταν στην καθεμία το επίθετο αναιρεί το ουσιαστικό; Αλλά τι θα λέγατε αν αυτή η φράση γινόταν ολόκληρη πρόταση; Διαβάστε λοιπόν: «Όταν οι δομικές διαδικασίες λειτουργούν ανασταλτικά μέσα στον χώρο του μεταμοντέρνου…». 

  Τι να πρωτοσχολιάσει κανείς σ’ αυτή τη φράση; Πρώτα πρώτα πόσοι ξέρουν τον όρο «μεταμοντέρνο»; Κι έπειτα, τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στον χώρο του «μεταμοντέρνου», εάν λειτουργήσουν ή δε λειτουργήσουν οι «δομικές διαδικασίες»; Αυτά είναι ακατανόητα και γι’ αυτόν που τα γράφει και γι’ αυτόν που τα διαβάζει. Είναι αλαμπουρνέζικα. 

  Και σκεφτείτε ότι σαν κι αυτή τη φράση υπάρχουν χιλιάδες, που επαληθεύουν τα τρία χαρακτηριστικά των κουλτουριάρηδων: Πρώτον ότι δεν γνωρίζουν καλά τις λέξεις και τις έννοιές τους (κάποιος έγραφε τη λέξη «ενδιαίτημα» και εννοούσε «ένδυμα»!), δεύτερον θέλουν να ξιπάσουν τους άλλους με διάφορες ακαταλαβίστικες λέξεις και τρίτον, δεν έχουν χωνέψει καλά αυτό που λένε. Χώρια που δεν τα καταφέρνουν ούτε και με το συντακτικό και μπερδεύονται. Βέβαια το μπέρδεμα υπάρχει πρώτα στο μυαλό. Πάντως μ’ αυτά και μ’ αυτά, καταφέρνουν να κομπλεξάρουν πολλούς, και καμιά φορά όλους, ενώ συντελούν στο να πάει η γλώσσα μας κατά διαόλου. 

   Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος, ότι αφού αποδεχόμαστε την ερμητική γραφή ορισμένων ποιητών, γιατί να μην αποδεχτούμε και τον δυσνόητο τρόπο γραφής των κουλτουριάρηδων; Από μία άποψη, κι ο ποιητής θα έπρεπε, οποιαδήποτε τεχνοτροπία κι αν ακολουθεί, να γράφει κατά τρόπο κατανοητό, για να μπορεί ο αναγνώστης να τον καταλαβαίνει. Γιατί, τι να την κάνουμε την οποιαδήποτε ποίηση, όταν έχει κοπεί η γέφυρα της επικοινωνίας; Τι να τα κάνουμε τα ερμητικά ποιήματα, όταν δεν τα καταλαβαίνει κανείς; Κι αφού δεν μας λένε τίποτε, πως είναι δυνατόν να μας συγκινήσουν; Βέβαια ο ποιητής έχει τη δικαιολογία ότι γράφει για να εκφράσει τον εαυτό του, αν και πάλι θα μπορούσε να πει κανείς ότι ένας ποιητής που εκφράζεται ερήμην του αναγνώστη, τι σόι ποιητής είναι; Και αν ο σουρεαλισμός στην πρώτη φάση το παραξύλωσε, τι να πούμε για τους σημερινούς σουρεαλιστές της αρπακόλας, που γράφουν ό,τι τους κατέβει; Πάντως ο στοχαστής, επειδή δεν έχει καν τη δικαιολογία της έμπνευσης κι επειδή ο στόχος του είναι η συζήτηση με τον αναγνώστη, δεν θα έπρεπε να είναι ακαταλόγιστος σαν τους μοντέρνους ποιητές. 

   Κάποιοι ισχυρίζονται πως έτσι εμπλουτίζεται η γλώσσα μας, ενώ η απλότητα και η σαφήνεια διατηρούν τη γλώσσα στάσιμη. Αν όμως ο εμπλουτισμός της γλώσσας, γίνεται αιτία για να θριαμβεύσει η ακατανοησία, μήπως θα έπρεπε να προτιμήσουμε κάποιες φυλές τις Αφρικής που συνεννοούνται μόνο με τριακόσιες λέξεις; 

  Η αιτία του φαινομένου αυτού, οφείλεται όχι μόνο στην ημιμάθεια των περισσότερων κουλτουριάρηδων αλλά και στον εγωισμό τους. Δε θα μπορέσουν ποτέ οι άνθρωποι αυτοί να ακούνε περισσότερο απ’ όσο μιλάνε, να σκέφτονται περισσότερο απ’ όσο γράφουν, και να περνούν κάθε πληροφορία από το κόσκινο της κρίσης. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να είναι ταπεινός, να μη νομίζει πως αυτός τα ξέρει όλα και κανείς άλλος. Να μη λέει διαρκώς «εγώ νομίζω», «εγώ πιστεύω», «έχω τη γνώμη», και τα συναφή. 

…Παλαιότερα, κάποιος καθηγητής γλωσσολογίας έλεγε: «Μακριά από τους μορφωμένους!» κι αυτό που έλεγε εκείνος ο αγαθός άνθρωπος, ισχύει εκατό φορές περισσότερο για τους σύγχρονους κουλτουριάρηδες που ούτε τη γλώσσα ξέρουν και ούτε έχουν οργανωμένη σκέψη. 

    Για όσους συναισθάνονται αυτή την εξαχρείωση της γλώσσας και θλίβονται κατάκαρδα για όλη αυτή την κατάντια, η λύση είναι μία: Να προσέχουμε πολύ τα λόγια μας κι ακόμα περισσότερο τα γραπτά μας. Κάθε τι που λέμε να το σκεφτόμαστε, και προπάντων πρέπει να γράφουμε κατανοητά. Και για να γίνει αυτό, πρέπει να διαβάζουμε κλασικά κείμενα της λογοτεχνίας μας, που έχουν σωστή και ζωντανή γλώσσα κι επίσης να στήνουμε αυτί στις κουβέντες του λαού. Ο Σολωμός πήγαινε στις ταβέρνες της Κέρκυρας για ν’ ακούσει πρόσφυγες από την Κρήτη που τραγουδούσαν μαντινάδες. Ο Καβάφης πήγαινε στα καφενεία και τα φαρμακεία της ελληνικής παροικίας της Αλεξάνδρειας κι έστηνε αυτί για να τσακώσει καμιά ζωντανή ελληνική φράση. Ενώ εμείς, σήμερα διαμορφώνουμε τη γλώσσα μας από τις εφημερίδες, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, και χώρια που δεν μας μένει καιρός ούτε να σκεφτούμε, ούτε να χωνέψουμε αυτά που βλέπουμε κι ακούμε. Πάντως, ούτε το να στήνουμε αυτί αρκεί. Χρειάζεται και κάτι ακόμα: Να ασκούμαστε στο γράψιμο. Και η άσκηση γραφής, κρατάει μια ζωή… 

Ντίνος Χριστιανόπουλος: Διασκευή συνέντευξης στον συγγραφέα Περικλή Σφυρίδη («Αλαμπουρνέζικα ή η γλώσσα των σημερινών κουλτουριάρηδων», πρώτη έκδοση 1990). 


Κείμενο 2ο : Από τη Μαρία Νεφέλη, Οδυσσέας Ελύτης 


Τι να σας κάνω μάτια μου κι εσάς τους ποιητές
Που χρόνια μου καμώνεστε τις ψυχές τις αήττητες
Και χρόνια περιμένετε κείνο που δεν περίμενα
Όρθιοι στη σειρά σαν αζήτητα αντικείμενα...
Δε πα’ να σας φωνάζουν - ούτ’ ένας σας δεν απαντά
Έξω χαλάει ο κόσμος καίγονται τα σύμπαντα
Τίποτα σεις διεκδικείτε – να 'ξερα με τί νου -
Τα δικαιώματά σας επί του κενού!
Σε καιρούς λατρείας του πλούτου ώ της αμεριμνησίας
Αποπνέετε το μάταιο της ιδιοκτησίας. 


Παρατηρήσεις: 

Κείμενο 1ο:
1. Να αναφέρετε συνοπτικά τους λόγους που εξηγούν κατά τον συγγραφέα τη χρήση αυτής της ακατανόητης γλώσσας από τους κουλτουριάρηδες. (100-120 λέξεις) 
                                                                                                         Μονάδες 15                                    
2 α. Να αποδώσετε τη σημασία των υπογραμμισμένων λέξεων ή φράσεων διατηρώντας όμως το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                         Μονάδες  5 

   β. «Μακριά από τους μορφωμένους!» : Να εξηγήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στη φράση και την ιδιαίτερη σημασία της στο κείμενο. (100 λέξεις)                 Μονάδες 10 

3 α. Με ποιες συγκεκριμένες λέξεις χαρακτηρίζει ο συγγραφέας αυτή τη γλώσσα των «διανοουμένων» και γιατί;                                                                Μονάδες 5 

β. Πώς πιστεύει ο συγγραφέας ότι μπορούμε να αντιδράσουμε σ’ αυτή την κατάσταση; (80-90 λέξεις)                                                                                               Μονάδες 10 

4. Γιατί ο συγγραφέας διαχωρίζει την ποίηση από τις άλλες μορφές διανόησης στη χρήση ακαταλαβίστικης γλώσσας; Πώς τεκμηριώνει την άποψή του;      Μονάδες 10 

Κείμενο 2ο: 

5. Πώς παρουσιάζονται οι ποιητές στο συγκεκριμένο ποίημα από τον ποιητή; Τι τους καταλογίζει συνολικά; Πώς κρίνετε τη στάση του αυτή με δεδομένο ότι και ο ίδιος είναι ποιητής; (200 λέξεις)                                                                                                        
                                                                                                        Μονάδες 15 

Παραγωγή λόγου: Να γράψετε ένα δοκίμιο σχετικά με τον ρόλο της διανόησης στη ζωή μας και τον τρόπο που πιστεύετε ότι οι διανοούμενοι μπορούν να αποτελέσουν τους πνευματικούς ταγούς της κοινωνίας. (400 λέξεις)                                                Μονάδες 30

ή  εναλλακτικά:
Υποθέστε ότι συναντάτε, στο πλαίσιο κάποιας εκδήλωσης, έναν σπουδαίο άνθρωπο των γραμμάτων ή των τεχνών (διανοούμενο, ποιητή, πεζογράφο, καλλιτέχνη, επιστήμονα) και προσφέρεται να συνομιλήσει μαζί σας. Να γράψετε μια φανταστική συνέντευξη με τις ερωτήσεις που θα του κάνατε και τις πιθανές απαντήσεις που θα σας έδινε, αναφέροντας και τις εντυπώσεις ή τα συναισθήματά σας από την εμπειρία αυτή στο τέλος. (400 λέξεις) 
                                                                                                      Μονάδες 30


Σάββατο, 21 Σεπτεμβρίου 2019

Η γενιά του ναρκισσισμού


                 Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Salvador Dali: Η μεταμόρφωση του Νάρκισσου (1937)
     
 Κριτήριο αξιολόγησης: 7ο                                                           Παπατσίρος Απόστολος 

                                                     Η γενιά του ναρκισσισμού 

   Η ιστορία του Νάρκισσου, με τις διάφορες εκδοχές της, είναι μία από τις δημοφιλέστερες της μυθολογίας. Ο νέος από τη Βοιωτία, θαμπωμένος από την ομορφιά του που καθρεφτίζεται στο νερό, πεθαίνει από μαρασμό εξαιτίας του ανικανοποίητου έρωτα προς τον ίδιο του τον εαυτό. Ο ναρκισσισμός, η εμμονική αυταρέσκεια που μπορεί να καταλήξει σε πάθηση, δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπάρχει από τότε που ο άνθρωπος πρωτοσυνάντησε το είδωλό του. Σήμερα, όμως, που ο καθένας ανεβάζει δεκάδες είδωλά του χάρη στην κατάρα και ευλογία των social media, ο ναρκισσισμός, εκτός από υπαρκτός, είναι και ψηφιακός. Οι διαταραχές που προκαλούνται από τη μανία της εξαντλητικής αυτοφωτογράφισης και της online υπερέκθεσης απασχολεί όλο και πιο συχνά τα ψυχιατρικά συνέδρια, με τους ειδικούς να επιμένουν ότι η υπέρμετρη προσήλωση στο «εγώ και ο εαυτός μου», εκτός από γραφική, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αποδειχθεί και επικίνδυνη. 

   Νάρκισσοι υπήρχαν πάντα. Από την αρχαιότητα ως σήμερα. Η διαφορά είναι ότι έχουν πλέον πολλά εργαλεία στα χέρια τους: Facebook, Pinterest, Twitter, Foursquare, Instagram. Οι έρευνες μαρτυρούν ότι τα επίπεδα του ναρκισσισμού είναι πολύ υψηλότερα σε σύγκριση με τις περασμένες γενιές και δεκαετίες και όλο και περισσότερα τεστ γίνονται για να μετρηθεί η στάθμη της επικίνδυνης εγωμανίας σε άνδρες και γυναίκες. Και όπως αποκαλύπτουν αμερικανοί ψυχολόγοι, τα προφίλ των χρηστών του Facebook είναι ο πιο έγκυρος τρόπος για να επαληθεύσουν αν οι ερωτηθέντες είπαν την αλήθεια ή όχι. 

   Δίπλα στις χίλιες εικόνες, έρχονται να προστεθούν και οι ισάριθμες λέξεις - «πεινάω, διψάω, νυστάζω, θέλω παγωτό» - σαν προστάγματα κακομαθημένων πριγκιπόπουλων που έχουν εκατοντάδες αυλικούς, κι εκείνοι με τη σειρά τους, αντί να τσακιστούν για να τα ικανοποιήσουν, απλώς κάνουν «like». Και αυτό μοιάζει αρκετό. Άλλοι, πάλι, προτιμούν τη ρητορική, τις πολιτικές αναλύσεις. Το να εκθέτεις την άποψή σου σε μια πλατφόρμα όπως το Facebook είναι κάτι παραπάνω από θεμιτό, όταν όμως γράφεις ακατάπαυστα στα ψηφιακά fora κάνοντας τους πάντες να αναρωτιούνται πότε προλαβαίνεις να κάνεις οτιδήποτε άλλο (κάτι που συμβαίνει ακόμη και με συγκεκριμένους πολιτικούς, που δουλεύουν παρέα με το Τwitter τους), τότε έχουμε να κάνουμε με την άλλη όψη του ναρκισσιστικού νομίσματος. Με τη λαλίστατη λεζάντα κάτω από την εξίσου φλύαρη φωτογραφία. 

    Η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Νάντια Τσιλιάκου εξηγεί: «Διανύοντας την εποχή των social media με την ευκολία προβολής του ιδανικότερου εαυτού μας μέσω αυτών, χωρίς απαραίτητα να απαιτείται να έχουμε ουσιαστική επαφή και σχέση με τους διαδικτυακούς "φίλους" μας, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια εμμονή προβολής που εύκολα τροφοδοτείται και αυξάνεται ανάλογα με την ποσότητα των "like" που θα πάρουμε π.χ. σε κάθε selfie φωτογραφία, ενισχύοντας έτσι θετικά τη χαμηλή αυτοπεποίθηση που κρύβει ο ναρκισσισμός μας». 

  Γι’ αυτό γύρω από τη ναρκισσιστική φρενίτιδα έχει στηθεί και μια ολόκληρη βιομηχανία βοηθημάτων, υπάρχουν ακόμη και μάνατζερ που σε βοηθούν να χτίσεις ιδανικά fan bases στο Facebook. Υπάρχουν ακόμη και πλασματικοί social media followers, σαν βαλτοί πελάτες στα νυχτομάγαζα, που λόγω κρίσης κάθονται στα πρώτα τραπέζια για να μη φαίνεται άδειο το κέντρο «διασκεδάσεως». 

    Όλο και πιο συχνά, οι ψυχοθεραπευόμενοι μιλούν στον ψυχοθεραπευτή τους για την εικονική και όχι για την πραγματική ζωή τους. Σύμφωνα με έρευνες, επτά στους δέκα χρήστες θα συνδεθούν - αν είχαν αποσυνδεθεί - στο Facebook με το που θα ξυπνήσουν και προτού καν πάνε στην τουαλέτα. «Εγώ έχω το smartphone στο μαξιλάρι δίπλα μου και κοιμάμαι μαζί του σαν να είναι ο φίλος μου» μου είπε πρόσφατα μια φίλη. Ο φρενήρης διαγωνισμός δημοτικότητας μας γυρίζει πίσω στο βασανιστικό σκηνικό του σχολείου, όταν το μόνο που σε ένοιαζε ήταν αν φοράς τα καλύτερα αθλητικά παπούτσια σε όλο το προαύλιο. Αν η «φωτογραφία προφίλ» που μόλις ανέβασες δεν πήρε τα αναμενόμενα «like» μέσα στο πρώτο κρίσιμο πεντάλεπτο, καταφεύγεις σε σπασμωδικές κινήσεις, αλλάζοντας τη μία μετά την άλλη, όπως αλλάζεις μπλούζες μπροστά στον καθρέφτη όταν νιώθεις ότι τίποτα δεν σου πάει. 

  Εκτός, λοιπόν, από τους δεκάδες λόγους που έχει κάποιος να νιώσει στενάχωρα στην καθημερινότητά του, έρχεται να προστεθεί και ένας ακόμη: η ιντερνετική απόρριψη. Όλο και περισσότεροι χρήστες του Διαδικτύου δηλώνουν ευθαρσώς σε ερωτηματολόγια ότι η διάθεσή τους εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από το πόσους σηκωμένους αντίχειρες θα βρουν κάτω από κάθε δημοσίευσή τους, ενώ το να τους διαγράψει κάποιος από φίλο είναι ικανό να τους καταρρακώσει. 

    Ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εντός Διαδικτύου είναι πάνω-κάτω ο ίδιος με εκείνον όταν έχουμε βγει για να διασκεδάσουμε, να επικοινωνήσουμε, να ζήσουμε: ζευγάρια αμίλητα που θα βρουν σημείο επαφής μόνο όταν θα βγει το tablet πάνω στο τραπέζι της καφετέριας. Συντροφιές ολόκληρες που απαρτίζονται από πρόσωπα τα οποία φωταγωγούνται από τις οθόνες των smartphones, καθώς κομπάζουν στο Facebook πόσο καλά περνούν στο τάδε μπαρ. Η μοναξιά υπήρχε πάντα, απλώς τώρα κυκλοφορεί με πιο φαντεζί αξεσουάρ. Ο ναρκισσισμός, το χαϊδευτικό του ατομικισμού, αριθμεί πλέον στρατιές ατόμων μοναχικών και ολομόναχων: δεν θέλω να παντρευτώ ούτε και να συζήσω, τα λεφτά που βγάζω θέλω να τα τρώω όλα μόνος μου, να μη δίνω λογαριασμό σε κανέναν. 

    Μια κοινωνία σε πρώτο ενικό με τις φατσούλες emotion ως μάσκες της σύγχρονης τραγωδίας ή κωμωδίας που βιώνει ο καθένας. Θέλουμε πολλά τετραγωνικά για τον εαυτό μας και πολλά πίξελ για το είδωλό μας. Παραπονιόμαστε ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι να μας καταλαβαίνουν πραγματικά και, όταν τελικά βρεθούν, νιώθουμε ότι πνιγόμαστε όπως ο Νάρκισσος στο ρηχό νερό, σε μια ύστατη προσπάθεια να ζήσει για πάντα ερωτευμένος με τον εαυτό του. 
                 (Λαζαρίδου Αστερόπη, διασκευή BHmagazino Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014). 

Κείμενο 2ο:   Ο μαθητής,      Όσκαρ Ουάιλντ 

   Όταν πέθανε ο Νάρκισσος, η λίμνη της ηδονής του μετατράπηκε από μια κοιλότητα με γλυκά νερά σε μια κοιλότητα με αλμυρά δάκρυα, και οι Δρυάδες έφτασαν κλαίγοντας μέσα από τα δάση για να τραγουδήσουν στη λίμνη και να την παρηγορήσουν. 

  Κι όταν είδαν ότι η λίμνη είχε μετατραπεί από μια κοιλότητα με γλυκά νερά σε μια κοιλότητα με αλμυρά δάκρυα, χαλάρωσαν τους πράσινους βοστρύχους των μαλλιών τους και κραύγασαν και είπαν στη λίμνη: «Δεν μας ξαφνιάζει που πενθείς έτσι τον Νάρκισσο, τόσο όμορφος που ήταν». 

  «Μα ήταν όμορφος ο Νάρκισσος;» είπε η λίμνη. 

  «Ποιος το ξέρει αυτό καλύτερα από σένα;» απάντησαν οι Δρυάδες. «Πέρναγε συνέχεια από μπροστά μας αλλά εσένα έψαχνε, και ξάπλωνε στις όχθες σου και σε κοιτούσε, και στον καθρέφτη των νερών σου αντανακλούσε την ομορφιά του». 

   Κι η λίμνη απάντησε: «Εγώ όμως αγαπούσα τον Νάρκισσο γιατί, όσο ήταν ξαπλωμένος στις όχθες μου και με κοιτούσε, στον καθρέφτη των ματιών του έβλεπα να αντανακλάται πάντα η δική μου ομορφιά». 

Παρατηρήσεις: 

Κείμενο 1ο: 

1. Να περιγράψετε συνοπτικά τις συνέπειες της συνεχούς αυτοφωτογράφισης (selfie) των νέων σήμερα, σύμφωνα με το κείμενο.                                                                 Μονάδες 15 

2 α. Να αποδώσετε τη σημασία των υπογραμμισμένων λέξεων ή φράσεων διατηρώντας όμως το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                                    Μονάδες 5   
β. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς της δεύτερης παραγράφου του κειμένου;                                                                                                                                      Μονάδες 5    
3. «Οι έρευνες μαρτυρούν ότι τα επίπεδα του ναρκισσισμού είναι πολύ υψηλότερα σε σύγκριση με τις περασμένες γενιές και δεκαετίες». Να εξηγήσετε σε μια παράγραφο, 100-120 λέξεων περίπου, γιατί συμβαίνει αυτό, αναφέροντας μια αιτία από το κείμενο που διαβάσετε και μια δική σας.                                                                                                                                                                                                                                                   Μονάδες 15 
4. Γιατί η αρθρογράφος επικαλείται την ιστορία του Νάρκισσου; Πώς συνδέει τη μυθική εκδοχή του ναρκισσισμού με τη σύγχρονη; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορά στο κείμενο.                                                                                                                                                                                                                                                         Μονάδες 15 
Κείμενο 2ο : 

5. Ποιος είναι ο λόγος που θρηνολογούν οι Δρυάδες (Νύμφες του δάσους) σύμφωνα με το κείμενο; Γιατί η λίμνη γέμισε με αρμυρά δάκρυα; Τι κρύβει η απάντησή της στο τέλος; (200 λέξεις περίπου)                                                                                                                                                                                                                                                     (Μονάδες 15) 

Παραγωγή λόγου: «Η μοναξιά υπήρχε πάντα, απλώς τώρα κυκλοφορεί με πιο φαντεζί αξεσουάρ». Να στοχαστείτε πάνω στο πρόβλημα της μοναξιάς στον σύγχρονο κόσμο περιγράφοντας τις επιπτώσεις της στον ψυχισμό του ανθρώπου και την κοινωνία. Υποθέστε ότι αρθρογραφείτε για την ιστοσελίδα του σχολείου σας (400 λέξεις)».                                                                                                                                                              Μονάδες 30

Πέμπτη, 5 Σεπτεμβρίου 2019

Greeklish: προσοχή!



                Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Κριτήριο αξιολόγησης: 1ο                                                        Παπατσίρος Απόστολος 

Κείμενο 1ο: Greeklish: προσοχή! 
                                                                    (Το κείμενο συντάχθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2019) 

I psevdesthisi 2 na nomizis oti to xeperasma ton diskolion egkite (enkite? egkeitai?) sti khrisi (chrisi? xrisi?) tis latinikis anti tis elinikis (ellenikes?) grafis (graphes?)… 

   Σημαντικά κρίσιμο ζήτημα είναι η χρήση τής μιγαδικής γραφής η οποία είναι γνωστή ως Greeklish, δηλαδή η απόδοση των λέξεων με λατινικό αλφάβητο (σύμφωνα με ορισμένες συμβάσεις) σε κείμενα (συνήθως σύντομα μηνύματα) που στέλνονται μέσω διαδικτύου ή κινητών τηλεφώνων. Είναι αλήθεια ότι πριν από τρεις δεκαετίες, στις αρχές τής δεκαετίας τού 1990, όταν άρχισε να εξαπλώνεται η χρήση τού διαδικτύου και αργότερα των κινητών τηλεφώνων, δεν υπήρχαν τεχνικές δυνατότητες για απόδοση των ελληνικών χαρακτήρων. Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες ήταν κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν τη μιγαδική γραφή. Σήμερα όμως, όπως όλοι γνωρίζουν, τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα γραφής (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα κ.λ.π.) διαθέτουν όλα γραμματοσειρές με μονοτονικό (ή και με πολυτονικό, για όσους το επιλέξουν). Και ο τελευταίος μικρός υπολογιστής, το τάμπλετ ή το κινητό τηλέφωνο παρέχουν αυτή τη δυνατότητα. Επομένως, το να θελήσει κάποιος να χρησιμοποιήσει Greeklish είναι δική του συνειδητή επιλογή, που σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να εκτιμηθεί ως έξωθεν επιβαλλόμενη μορφή γραπτής επικοινωνίας. 

   Η επιλογή αυτή συνήθως συνδέεται με την ταχύτητα και κάποιες φορές με την οικονομία (αφού χρησιμοποιούνται και τεχνικές συντομογραφικής απόδοσης κάποιων λέξεων), αλλά, δεδομένου ότι αυτή η μορφή γραφής χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο από τους νέους, υποκρύπτει και ένα είδος νεανικής κουλτούρας και τάσης προς δημιουργία ιδιαίτερου κώδικα, διαφορετικού από τον καθιερωμένο. Έτσι, μπορούμε να δούμε να γράφονται κείμενα σαν τα παρακάτω: I psevdesthisi 2 na nomizis oti to xeperasma ton diskolion egkite (enkite? egkeitai?) sti khrisi (chrisi? xrisi?) tis latinikis anti tis elinikis (ellenikes?) grafis (graphes?)… 

   Στην πραγματικότητα εδώ ελλοχεύει ένας κίνδυνος που δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε, γιατί μπορεί οι νέοι άνθρωποι να το πληρώσουν ακριβά στο μέλλον. Γράφοντας συχνά και για πολύ καιρό με αυτόν τον τρόπο, βαθμηδόν αποξενώνονται όλο και περισσότερο από την εικόνα τής λέξης, ενώ όλο και λιγότερο είναι σε θέση να ανακαλέσουν εύκολα στη μνήμη και στο γράψιμό τους την εικόνα τής ορθογραφίας των λέξεων. Και επειδή η ιστορική ορθογραφία των λέξεων δεν είναι πολυτέλεια ή κάτι περιττό, αλλά άμεση (έστω και όχι πάντοτε συνειδητή) σύνδεση με τη σημασία και τη γλωσσική (ετυμολογική) οικογένεια και τη γλωσσική (γραμματικοσυντακτική) σχέση κάθε λέξης, η αποξένωση καταλήγει σε σοβαρές απώλειες στη γνώση και γραπτή χρήση τής γλώσσας. Εν ονόματι μιας χρηστικής, προκλητικά χρησιμοθηρικής, αντίληψης τού αξιακού συστήματος που συνιστά τη γλώσσα, αφήνονται να ατονήσουν ή να χαθούν πολύτιμα συστατικά τής ποιοτικής λειτουργίας της γλώσσας. 

    Ηθικόν δίδαγμα (σε δύο εκδοχές): μην παίζουμε εν ου παικτοίς· εκτός αν … sinidita epilegume na pezume en u pektis. Και γιατί προτιμούμε, αλήθεια, το εκ τού ελληνικού αλφαβήτου (μέσω τής Ετρουσκικής) προελθόν λατινικό αλφάβητο αντί τού ελληνικού που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα από τον 8ο π.Χ. αιώνα μέχρι σήμερα; Μήπως (μέσα στην ξενομανία μας) νομίζουμε ότι χρησιμοποιούμε αγγλικό αλφάβητο;
         «Το ελληνικό αλφάβητο: Αλφάβητο – γραφή – ορθογραφία» Γ. Μπαμπινιώτης 



Κείμενο 2ο : Ποσειδωνιάται 
                                                                              Κ. Π. Καβάφης 

   Ποσειδωνιάταις τοῖς ἐν τῷ Τυρρηνικῷ κόλπῳ τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς Ἕλλησιν οὖσιν ἐκβαρβαρῶσθαι Τυρρηνοῖς ἤ Ρωμαίοις γεγονόσι καὶ τήν τε φωνὴν μεταβεβληκέναι, τά τε πολλὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἄγειν δὲ μιάν τινα αὐτοὺς τῶν ἑορτῶν τῶν Ἑλλήνων ἔτι καὶ νῦν, ἐν ᾗ συνιόντες ἀναμιμνήσκονται τῶν ἀρχαίων ὀνομάτων τε καὶ νομίμων, ἀπολοφυράμενοι πρὸς ἀλλήλους καὶ δακρύσαντες ἀπέρχονται.   (Αθήναιος) 


Την γλώσσα την ελληνική οι Ποσειδωνιάται εξέχασαν
τόσους αιώνας ανακατευμένοι 
με Τυρρηνούς, και με Λατίνους, 
κι άλλους ξένους. 
Το μόνο που τους έμενε προγονικό 
ήταν μια ελληνική γιορτή, 
με τελετές ωραίες, με λύρες 
και με αυλούς, με αγώνας και στεφάνους.
Κι είχαν συνήθειο προς το τέλος της γιορτής 
τα παλαιά τους έθιμα να διηγούνται, 
και τα ελληνικά ονόματα να ξαναλένε, 
που μόλις πια τα καταλάμβαναν ολίγοι.
Και πάντα μελαγχολικά τελείων’ η γιορτή τους. 
Γιατί θυμούνταν που κι αυτοί ήσαν Έλληνες - 
Ιταλιώται έναν καιρό κι αυτοί· 
και τώρα πώς εξέπεσαν, πώς έγιναν,
να ζουν και να ομιλούν βαρβαρικά
βγαλμένοι - ω συμφορά! - απ’ τον Ελληνισμό.    [1906] 


Α. Παρατηρήσεις: 

(Κείμενο 1ο) 

1. Να αποδώσετε συνοπτικά τις αιτίες που, κατά τον συγγραφέα, προκαλούν την κυριαρχία των Greeklish στη γραπτή επικοινωνία των νέων (100-120 λέξεις περίπου). 
                                                                                                Μονάδες 15 
2. Ποιος είναι ο κίνδυνος που επισημαίνει ο συγγραφέας στο κείμενο 1 και πώς τεκμηριώνει την άποψή του;                                                                      Μονάδες 15 

3α. Να αποδώσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμές τους διατηρώντας το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                              Μονάδες 5 
β.  Να εξηγήσετε από άποψη ύφους τη χρήση Greeklish από τον ίδιο τον συγγραφέα, ιδιαίτερα στον επίλογο και τη σημασία της χρήσης των παρενθέσεων στις περιπτώσεις: (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα κ.λ.π.), (μέσω τής Ετρουσκικής). 
                                                                                               Μονάδες 5 (3+2) 
4. Ποιο είναι το είδος του κειμένου 1 και ποιος πιστεύετε ότι είναι ο σκοπός του συγγραφέα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο. 
                                                                                              Μονάδες 15                                                (Κείμενο 2ο) 

1. Γιατί ξέπεσαν οι Ποσειδωνιάτες κατά τον Καβάφη; Ποια η διδακτική αξία του ποιήματος για μας στη σημερινή εποχή;    (120 λέξεις)                        Μονάδες 15 

Β. Παραγωγή λόγου: Υποθέστε ότι εκφωνείτε λόγο στη «Βουλή των εφήβων» για την εθνική σημασία της γλώσσας. Να αναφερθείτε στην αναγκαιότητα της προστασίας και της καθαρότητας της γλώσσας για τη διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας (400 λέξεις περίπου).
                                                                                             Μονάδες 30 

                                                          Καλή επιτυχία
Για τη γλώσσα και τα προβλήματα μπορείτε να διαβάσετε επίσης στο ενδεικτικό θέμα:   https://papatsiros.blogspot.com/2019/03/mathe-paidi-mou-grammata.html