Τρίτη, 14 Νοεμβρίου 2017

79ο κριτήριο: "Γενετική και τεχνολογία"

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ 
                                                                   
                                                                                           Παπατσίρος  Απόστολος
                                                                                                    φιλόλογος
…Και το μέλλον αόρατον 

   Ο άνθρωπος ήθελε ανέκαθεν να διαβάσει το μέλλον και να μάθει τι τον περιμένει. Προσφυγή σε μαντεία και προφήτες ήσαν οι γενικά αποδεκτοί τρόποι γι’ αυτό το εγχείρημα. Παράλληλα, ακόμη και σήμερα, διάφοροι άλλοι, λιγότερο «καθιερωμένοι», επιχειρούν, διαβάζοντας τον καφέ, τα χαρτιά, τα φύλλα τσαγιού ή ακόμη και κρυστάλλινες σφαίρες, να πείσουν για τη δυνατότητα να προβλέψουν τα μελλούμενα. 

  Όμως, η κοινή λογική με τα λόγια των σοφών έχει προειδοποιήσει. «Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον», μας λέει από την αρχαιότητα ο Σόλων. Και ο Καβάφης στο υπέροχο ποίημά του θυμίζει την ρήση του Φιλόστρατου «Θεοί μεν γαρ μελλόντων, άνθρωποι δε γιγνομένων, σοφοί δε προσιόντων αισθάνονται». 

  Σήμερα όμως η επιστήμη με τη μορφή της γενετικής μηχανικής και της ψηφιακής τεχνολογίας έρχονται να δημιουργήσουν επαναστατικές δυνατότητες σε ό,τι αφορά την ικανότητα του ανθρώπου να διαβάσει, ακόμη και να καθορίσει το μέλλον. Η γνώση της γονιδιακής ταυτότητας καθιστά πλέον εφικτή την πρόβλεψη της κληρονομικής ευαισθησίας ενός συγκεκριμένου ατόμου προς έναν αριθμό ασθενειών καθώς και τον βαθμό αντίδρασης και προσαρμογής του προς το περιβάλλον του. Με βάση τη γνώση αυτή του γονιδιώματος, η Ιατρική μπορεί σήμερα να κατευθύνει ένα άτομο προς έναν ορισμένο τρόπο ζωής, ενίοτε και να παρεμβαίνει χειρουργικά προκειμένου να αποφευχθούν μελλοντικές περιπέτειες υγείας. Έτι περισσότερο, η δυνατότητα παρέμβασης στο ανθρώπινο γονιδίωμα, ακόμη και των εμβρύων, ανοίγει ευρύτερους ορίζοντες καθορισμού του μέλλοντος της υγείας και της μακροζωίας μας. Δημιουργούνται όμως βέβαια και σοβαρά διλήμματα και ανησυχίες από τη διαγραφόμενη προοπτική ευγονίας. 

 Περαιτέρω, η ψηφιακή επανάσταση και η συγκέντρωση και εκμετάλλευση των περίφημων μεταδεδομένων προσφέρει σήμερα τη δυνατότητα πρόβλεψης της συμπεριφοράς και των αντιδράσεων όχι μόνον ατόμων, αλλά και μεγάλων κοινωνικών ή επαγγελματικών ομάδων, ακόμη και λαών. Με απλά λόγια, η επιστήμη και η τεχνολογία έχοντας επιτύχει να ανιχνεύουν και να διαπιστώνουν τα αίτια που οδηγούν σε ορισμένα αποτελέσματα, αντιδράσεις ή συμπεριφορές, παρέχουν σε σημαντικό βαθμό τη δυνατότητα να διαβάσουμε, να κατανοήσουμε, ακόμη και να καθορίσουμε το μέλλον. 

  Μήπως όμως η προοπτική αυτή, που προχωράει με γοργό ρυθμό σε γενικότερες εφαρμογές, εμπνέει μεν αισιοδοξία και εμπιστοσύνη, αλλά μας οδηγεί ταυτόχρονα στον εύκολο, αλλά επικίνδυνο δρόμο της επιπολαιότητας και της αλαζονείας

   Ο άνθρωπος στην προσπάθεια να διαβάσει ή ακόμη και να προδιαγράψει το μέλλον αντιμετωπίζει όρια και κόκκινες γραμμές. Η απεριόριστη διαφορετικότητα της ανθρώπινης φύσης και το εγγενές στοιχείο της τύχης στη φύση που μας περιβάλει, αποτελούν ισχυρά αναχώματα και δημιουργούν αμφιβολίες για τα όρια της προσπάθειάς μας να κυριαρχήσουμε στις μελλοντικές εξελίξεις. Προστατεύεται έτσι, ευτυχώς, και διατηρείται το στοιχείο του απρόβλεπτου, «το χέρι του Θεού», που σε τελική ανάλυση, αφήνοντας ακόμη μπροστά μας ανοιχτούς και απέραντους ορίζοντες, μας ωθεί στην εφευρετικότητα και την πρωτοβουλία και ίσως κάνει τη ζωή μας πιο συναρπαστική. Ακούγονται έτσι ακόμη πιο σοφά τα λόγια του Καβάφη: 
         «Οι άνθρωποι γνωρίζουν τα γιγνόμενα
           Τα μέλλοντα γνωρίζουν οι θεοί,
           πλήρεις και μόνοι κάτοχοι όλων των φώτων».
                                                                             (εφημ. Eθνικός Κήρυξ, 18 Νοέμβριος, 2016) 

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                             Μονάδες 25
Β1. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται: εγχείρημα, προειδοποιήσει, κατευθύνει, αλαζονείας, εγγενές.
                                                                             Μονάδες 5
Β2.  Ποιος είναι ο τρόπος ανάπτυξης της πρώτης παραγράφου του κειμένου;
Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                             Μονάδες 4
Β3. Ποιος είναι ο τρόπος ή οι τρόποι πειθούς στην τελευταία παράγραφο του κειμένου; (Ο άνθρωπος ...φώτων»). Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.;
                                                                             Μονάδες 10
Β4α. Τι δηλώνουν οι υπογραμμισμένες διαρθρωτικές λέξεις του κειμένου:
        Έτι περισσότερο,  όμως,  Με απλά λόγια,  έτσι.
                                                                             Μονάδες 4
   β.  Να εξηγήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στις φράσεις: «καθιερωμένοι», «Κοινή γαρ η τύχη και το μέλλον αόρατον».
                                                                             Μονάδες 2
Β5. «Ο άνθρωπος ήθελε ανέκαθεν να διαβάσει το μέλλον και να μάθει τι τον περιμένει». Σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων να εξηγήσετε για ποιο λόγο πιστεύετε ότι γινόταν αυτό.                                 
                                                                             Μονάδες 10
Γ΄ Παραγωγή λόγου: 
Υποθέστε ότι γράφετε ένα άρθρο για τα σύγχρονα προβλήματα βιοηθικής που προέκυψαν κυρίως από τη μεγάλη πρόοδο της γενετικής και τη χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. Θεωρείτε ότι υπάρχουν κίνδυνοι για τη φυσική εξέλιξη της ζωής ή ότι είναι για το καλό της ανθρωπότητας; Ποια πιστεύετε πως πρέπει να είναι η στάση του ανθρώπου απέναντι σε αυτές τις επιστημονικές εξελίξεις που δεν μπορεί να προκαθορίσει το αποτέλεσμά τους; (500-600 λέξεις).
                                                                            Μονάδες 40

Πέμπτη, 9 Νοεμβρίου 2017

Οι άγριες φυλές των δρόμων

                                                                                                   Παπατσίρος Απόστολος                                                                                                                                  
                                                                                                                      (13-10-2010)
             Οι άγριες φυλές των δρόμων. Αθήνα πόλη του φωτός … και των γκέτο. 

    Τα τελευταία χρόνια που η Ελλάδα, κατακλύζεται από πλήθος οικονομικών μεταναστών, που δεν μπορεί όμως να απορροφήσει, ούτε βεβαίως να θρέψει γιατί βρίσκεται στη δίνη της χειρότερης οικονομικής κρίσης μεταπολεμικά, η κατάσταση με τους επαίτες, τους άστεγους και τους κάθε λογής άθλιους, έχει γίνει πολύ ενοχλητική και χρήζει άμεσης και δραστικής παρέμβασης από την πολιτεία αλλά και την Ευρωπαϊκή Ένωση, γιατί και στην υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα. Στην Αθήνα αλώθηκε μέσα σε μια δεκαετία περίπου το ιστορικό κέντρο της πόλης, ώστε πολλοί να μιλούν για "γκέτο" μεταναστών, για άβατο και για σκηνικό τριτοκοσμικής χώρας με άθλια καταλύματα παλιά εγκαταλελειμμένα νεοκλασικά και αποθήκες-τρώγλες, που μένουν κατά δεκάδες, ανέστιοι και άνεργοι στην πλειονότητά τους, αλλοδαποί. Βαλκάνιοι, Ασιάτες, Αφρικανοί και λοιποί, λιγότερο ή περισσότερο τριτοκοσμικοί, δεν έχει σημασία, συνθέτουν αυτό το πολυπολιτισμικό μωσαϊκό φυλών, εθνοτήτων και γλωσσών.

  Ανάμεσα στους χιλιάδες τουρίστες, τους εναπομείναντες κατοίκους, εμπόρους, μεροκαματιάρηδες, βιοπαλαιστές και τους βιαστικούς διερχόμενους ή πελάτες των καταστημάτων συνωστίζονται και συνωθούνται καθημερινά οικονομικοί μετανάστες, αθίγγανοι χαμίνια, επαίτες, πλανόδιοι μουσικοί, μικροπωλητές και κάθε λογής γυρολόγοι, από ¨βαποράκια¨ τοξικομανείς μέχρι ¨προστάτες¨ και εκδιδόμενες γυναίκες συνθέτοντας αυτό το ανομοιογενές και συχνά επικίνδυνο ή περιθωριακό μείγμα ανθρώπων στο κέντρο της πόλης. Οι κάθε λογής ¨φτωχοδιάβολοι¨ κι ¨αεριτζήδες¨ δίπλα σε εμπορικά, στενά και δρόμους. Το κράτος εδώ -παρά τη διακριτική παρουσία αστυνομικών- φαίνεται ν’ απουσιάζει, ο νόμος ν' αδρανεί και η πόλη να ζει με παραισθήσεις. Η πόλη που ποτέ δεν κοιμάται· ούτε και τη νύχτα, που είναι ακόμα πιο επικίνδυνη. 

   Ο κόσμος της πόλης αλλάζει πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι νομίζαμε. Αλλάζουν ακόμα και οι ίδιοι οι άνθρωποι που εξακολουθούν να ζουν και να εργάζονται στην πόλη, ιδίως στο κέντρο. Η παγκοσμιοποίηση έπληξε τον πυρήνα των πόλεων, άλλαξε τη σύνθεση και τη δομή τους δηλαδή όλη τη φυσιογνωμία τους. Όλοι αισθάνονται και ομολογούν αυτή την αλλαγή και ιδίως οι παλιότεροι στις περιοχές αυτές. Οι σύγχρονες πολυφυλετικές κοινωνίες αλλοίωσαν τη συνοχή που είχαν άλλοτε οι πόλεις κι άλλαξαν το οικονομικό τους status. Στην Αθήνα ολόκληρες συνοικίες έχασαν τους παλιούς κατοίκους τους, υποβαθμίστηκε η εμπορική τους αξία και η αντικειμενική αξία των ακινήτων τους. Το ιστορικό της κέντρο, το Θησείο, το Μοναστηράκι, η Σοφοκλέους, η Γερανίου, η πλατεία Θεάτρου, του Ψυρρή, η πλατεία Κλαυθμώνος, η Πανεπιστημίου, ο σταθμός Λαρίσσης, το πεδίον του Άρεως, η Πατησίων, η πλατεία Αμερικής, η πλατεία Αττικής, ο Άγιος Παντελεήμονας, η Κυψέλη και η επέκταση συνεχίζεται. Μια πόλη με διαχωριστικές γραμμές και "άβατα" ή "γκέτο", νησίδες πολυπολιτισμικότητας, περιθωριακότητας, παραβατικότητας και πολλά προβλήματα συμβίωσης κι αποδοχής της διαφορετικότητας. 

  Η πολιτεία δεν μπορεί να αποτρέψει τη συνήθη παραβατικότητα και την εγκληματικότητα των νέων κατοίκων της. Επιχειρεί μόνο σποραδικές ¨επιχειρήσεις αρετής¨ με προσαγωγές, συλλήψεις ή και απελάσεις, αλλά η κατάσταση δεν αλλάζει. Εκτός από τις περιπολίες και τους ελέγχους, που πραγματοποιούν εκπαιδευμένοι αστυνομικοί επίλεκτων ομάδων δράσης, υπάρχει και η δημοτική αστυνομία, η οποία όμως επικεντρώνεται στην πάταξη του παραεμπορίου, το οποίο κι ευδοκιμεί τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, (όπως και το δουλεμπόριο "trafficking") κυρίως  με αφρικανούς και ασιάτες μικροπωλητές.

  Το πρόβλημα αυτό δεν είναι μόνο κοινωνικό ή εθνικό δικό μας πρόβλημα. Είναι παγκόσμιο και γι' αυτό επιτακτικό. Στην Ευρώπη οι κοινωνίες ανασυντάσσονται και οι κυβερνήσεις γίνονται συντηρητικότερες. Στην Ιταλία απελαύνονται διαρκώς μετανάστες από τα λιμάνια της, στη Γαλλία εκδιώκονται οι Ρομά από τη χώρα, και ήδη απαγορεύτηκε η μουσουλμανική μαντίλα, ενώ στη Γερμανία θεωρούνται εντελώς ανεπιθύμητοι και αποδιοπομπαίοι, όσοι δε μιλούν γερμανικά. Οι διάφορες μειονότητες χρεώνονται την οικονομική δυσπραγία και γίνονται στόχος διαβολής ή βίαιων επιθέσεων από διάφορες ρατσιστικές οργανώσεις ή νεοφασιστικά κόμματα. Η Ευρώπη έγινε ξανά ξενοφοβική, θεσπίζει νόμους αυστηρούς και αναθεωρεί τη μεταναστευτική της πολιτική. 

  Η Ελλάδα ευρισκόμενη στη μεθόριο της Ευρώπης, πάνω στο φυσικό πέρασμα από Ασία και Αφρική, με αφύλακτα σύνορα εξ ανατολών, είναι στο ¨μάτι του κυκλώνα¨ και στο έλεος των Τούρκων δουλεμπόρων. Αναμένει απλώς ευρωπαϊκή οικονομική βοήθεια, για να αντιμετωπίσει τα δικά της τεράστια ελλείμματα και προβλήματα, χωρίς όμως να εφησυχάζει για όσα συντελούνται γύρω της. Το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί είναι να αρχίσουν οι Έλληνες να μεταναστεύουν σε αναζήτηση καλύτερης τύχης προς τις χώρες της Ευρώπης ή την Αμερική. Αν επαναληφθεί τώρα αυτή η ιστορία των προπαπούδων μας, που μετανάστευαν μαζικά για την Αμερική, σίγουρα δε θα πρόκειται για φάρσα…

Τρίτη, 31 Οκτωβρίου 2017

78ο κριτήριο αξιολόγησης: Τα γηρατειά

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 
Αποτέλεσμα εικόνας για γερος με στη ζωγραφικήΑποτέλεσμα εικόνας για πικασο γερος
78ο κριτήριο αξιολόγησης                                                          Παπατσίρος Απόστολος
                                                                                                              φιλόλογος
                                                       ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ

     Ο μόνος ορισμός που μπορούμε να δώσουμε στα γηρατειά είναι: πολύ προχωρημένη ηλικία ή ακόμη πληρέστερη ωριμότητα. Το σύνορο, το πότε αρχίζει η γεροντική ηλικία δεν είναι εύκολο να προσδιοριστεί. Πρώτα - πρώτα η γραμμή αυτή ποικίλλει κατά εποχές, κλίματα, λαούς, αλλά και κατά ατομικές περιπτώσεις. Δεν μπορεί να προσδιορίσει κανείς με σαφήνεια πότε μπαίνει σ’ αυτή την περίοδο ο άνθρωπος. Ο καθένας εάν αξιωθεί να ζήσει πολλά χρόνια, περνάει αυτό το στάδιο της ζωής με το δικό του ρυθμό και στο δικό του χρόνο. Άλλοτε η ώρα αυτή έρχεται πολύ νωρίς, άλλοτε πολύ αργά. Υπάρχουν άνθρωποι που παραωριμάζουν νωρίτερα από όσο δείχνει η φυσιολογική τους ηλικία. Όχι μόνο σωματικά, αλλά και ψυχικά. Άλλοτε πάλι όπως παρατείνεται η παιδική και η εφηβική φάση της ζωής, έτσι παρατείνεται και το στάδιο της ωριμότητας και έτσι, σε πολύ προχωρημένα χρόνια, εξακολουθεί ο άνθρωπος να μην παρουσιάζει τα σημάδια των γηρατειών. Αυτά τουλάχιστον τα σημάδια είναι σαφή: χαλάρωση των σωματικών δυνάμεων, κάμψη της πνευματικής αντοχής, ηρέμηση του οργανισμού, ένταση των δυνάμεων της αδράνειας. Τα εξωτερικά χαρακτηριστικά άλλοτε παρακολουθούν και άλλοτε συμβαδίζουν με αυτό το αδυνάτισμα. Αξιοσημείωτο επίσης είναι ότι η διανοητική κατάσταση δεν παρουσιάζει συνήθως ύφεση· απεναντίας έχουμε αν όχι σημαντική πρόοδο, ορισμένως όμως συντήρηση των πνευματικών δυνάμεων αξιοθαύμαστη και κάποτε όξυνση της κριτικής ικανότητας σε πολύ προχωρημένη ηλικία.

   Δεν μπαίνουν όλοι στο «περιθώριο» -όπως φαίνεται να είναι το γήρας- με την ίδια ψυχική διάθεση. Άλλοι μπαίνουν με καημό και απελπισία, και τότε κάνουν τη ζωή τους πάρα πολύ δύσκολη. Άλλοι με καρτερία και ευγνωμοσύνη, γιατί αξιώθηκαν να ζήσουν έναν μακρύ και υγιή βίο. Το γήρας δεν είναι καθεαυτό καλό ή κακό· γίνεται καλό ή κακό από τον τρόπο που θα το αντιμετωπίσει κανείς. Ο λαός μας αγαπά να λέει ότι κάθε ηλικία έχει τις χαρές της…

   Τα γηρατειά είναι: μέστωμα της ζωής· αποθησαυρισμένη πείρα· καταλάγιασμα και ειρήνευση της ψυχής. Όχι μόνο αδυναμία, αλλά και δύναμη – όταν τα κοιτάξει κανείς από ορισμένη άποψη. Δύναμη που δεν την έχουν άλλες φάσεις της ζωής. Στα νιάτα, ακόμη και στην ακμή της ηλικίας του, ο άνθρωπος δεν μπορεί να ηρεμήσει· δεν είναι μόνο οι φυσιολογικές ανάγκες που δεν τον αφήνουν ήσυχο, αλλά και τόσοι άλλοι περισπασμοί της ζωής: υποχρεώσεις προς την οικογένεια, προς την κοινωνία, αγώνας για τον βιοπορισμό, τη σταδιοδρόμηση στο επάγγελμα, μέριμνα για τα δύσκολα χρόνια που έρχονται κτλ. κτλ. Όλο αυτό το σκηνικό μεταβάλλεται την ώρα που ο ηλικιωμένος άνθρωπος αναθέτει στους νεότερους τα βάρη και τις ευθύνες, επειδή δεν μπορεί πια να τις σηκώσει, και αποσύρεται. Η κύρια διασκέδασή του είναι να θυμάται τα περασμένα. Θα φανεί τούτο παράδοξο, γιατί πιστεύουμε που είναι η σπουδαιότερη λειτουργία του ψυχικού βίου -αφού αυτή θεμελιώνει την ταυτότητα του προσωπικού μας εγώ- στα γεράματα αδυνατίζει. Η αλήθεια όμως είναι ότι η μνήμη των γερόντων είναι αδύνατη για τα πρόσφατα γεγονότα, αλλά ισχυρή, πολύ ισχυρή για τα παλιά. Οι γέροντες λοιπόν ζουν με τις αναμνήσεις τους. Και όταν αναθυμούνται ημέρες ευτυχισμένες, ξαναζούν τις χαρές της περασμένης τους ζωής. Ακόμη και τα θλιβερά γεγονότα με τον καιρό έχουν χάσει την πικρή τους γεύση, και τώρα είναι υποφερτά.

    Το δεύτερο στοιχείο που υπογραμμίσαμε είναι το θησαύρισμα της πείρας. Όλοι οι λαοί του κόσμου, τους γέροντες τους τίμησαν και σ’ αυτούς εμπιστεύτηκαν τη διακυβέρνησή τους. Η «γερουσία» αποτελεί το κύριο νομοθετικό και συμβουλευτικό όργανο της πολιτείας. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι οι «πρέσβεις» έχουν δανειστεί το όνομά τους από τους «πρεσβύτες» δηλαδή τους γέρους που στέλνονται ως αντιπρόσωποι για να διαπραγματευθούν δύσκολα ζητήματα με συμμάχους και εχθρούς. Ανέκαθεν δηλαδή η ηθική αξία των ανθρώπων προσδιορίζεται κατά κάποιο τρόπο σε συνάρτηση με την ηλικία τους. Όχι γιατί η ηλικία αυτή καθ’ αυτή προσθέτει πνεύμα, αλλά γιατί με τη μακρά ζωή ο άνθρωπος αποθησαυρίζει πολύτιμη πείρα που τον βοηθά να βλέπει τα πράγματα οξύτερα και ψυχραιμότερα.

     Η καρτερία και η διαλλακτικότητα, η επιείκεια και η κατανόηση που δείχνουν οι γέροντες (όταν τη δείχνουν) οφείλονται σ’ αυτό ακριβώς το μεγάλο τους προνόμιο, ότι βλέπουν τα προβλήματα της ζωής από μακριά. Η απόσταση αυτή κάνει τους γέρους αντικειμενικότερους, και γι αυτό επιεικέστερους, διαλλακτικότερους. Εάν είναι περισσότερο διαλλακτικοί και συγχωρούν τις αδυναμίες των νέων, τούτο δεν οφείλεται στη δήθεν υπερβολική τους συναισθηματικότητα, αλλά στο γεγονός ότι μπορούν να βλέπουν τα πράγματα από μακριά και να έχουν μια βαθύτερη κατανόηση των ανθρωπίνων πραγμάτων.         
                    (Ευάγγελος Παπανούτσος, Πρακτική Φιλοσοφία, εκδ. "Δωδώνη".) 

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                           Μονάδες 25
Β1. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται: ορισμένως, καημό, καρτερία, μέριμνα, αποθησαυρίζει,
                                                                           Μονάδες 5
Β2. Από το δεύτερο συνθετικό των λέξεων να βρείτε από μια νέα σύνθετη λέξη: προχωρημένη,  παρατείνεται, διανοητική, νομοθετικό, υπερβολική.
                                                                          Μονάδες 5
Β3. Σε ποιο γραμματειακό είδος ανήκει το κείμενο; Να βρείτε τρία χαρακτηριστικά του που το επιβεβαιώνουν.
                                                                          Μονάδες 5 (2+3)
Β4. Ποιος είναι  ο τρόπος και τα μέσα πειθούς  της τέταρτης παραγράφου του κειμένου;
Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                         Μονάδες   6
Β5. Να εξηγήσετε τη χρήση της διπλής παύλας και των εισαγωγικών αντίστοιχα στις φράσεις:
-όπως φαίνεται να είναι το γήρας-  και «γερουσία».
                                                                         Μονάδες  4
Β6. «...κάθε ηλικία έχει τις χαρές της…». Σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων να γράψετε αν συμφωνείτε ή διαφωνείτε με αυτή την άποψη δικαιολογώντας τη θέση σας.
                                                                        Μονάδες 10

Γ΄ Παραγωγή λόγου: "Τα γηρατειά είναι η πιο δύσκολη και ίσως η πιο επώδυνη περίοδος στη ζωή, για αυτό ο κάθε άνθρωπος θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος ψυχολογικά και να έχει τη βοήθεια των άλλων όσο και τη στήριξη της πολιτείας. Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που φέρνουν τα γεράματα στον άνθρωπο; Πώς πρέπει να αντιμετωπίζει ο άνθρωπος το γήρας στη ζωή; (άρθρο 500-600 λέξεις).
                                                                        Μονάδες 40

Τρίτη, 24 Οκτωβρίου 2017

76o κριτήριο: H απειλή της τρομοκρατίας στην Ευρώπη

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
 
76o κριτήριο αξιολόγησης                                                       Παπατσίρος Απόστολος                                                                                                         φιλόλογος
                           Για την αναίρεση των ψευδαισθήσεων 
                                                      της Μαριέττας Γιαννάκου  (Huffingtopost. gr   21/11/2015)
 
  Η πρόσφατη κτηνώδης δολοφονική επιχείρηση των τζιχαντιστών στο Παρίσι πρέπει επιτέλους να αφυπνίσει τους πάντες στην Ευρώπη και τη Δύση ευρύτερα. Είχαν προηγηθεί οι δολοφονίες των συντακτών του Charlie Hebdo και, όπως διαπιστώνεται, η βόμβα στο ρωσικό αεροσκάφος. Κυρίως, όμως, η δίχως προηγούμενο βία σε άμαχους πληθυσμούς σε διαφορετικά σημεία στη Μέση Ανατολή, ιδιαιτέρως, σε Ιράκ και Συρία, στην Αφρική και στο Αφγανιστάν αλλά και σε όμορες χώρες.

   Για εμάς τους Ευρωπαίους η προστασία της ανθρώπινης ζωής και της αξιοπρέπειας, των θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων, του διαχωρισμού της πολιτικής από τη θρησκεία αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αξίες. Γιατί το κόστος της παραβίασης όλων αυτών το έχουμε βιώσει με οδυνηρό τρόπο. Γιατί με σοβαρή προσπάθεια και αυταπάρνηση κατορθώσαμε στη μεταπολεμική Ευρώπη να γίνουμε παγκόσμιος φάρος ειρηνικής συνεργασίας κρατών και λαών. Σήμερα, όμως βρισκόμαστε ενώπιον έξωθεν απειλής, με στήριξη εκ των έσω, σ' αυτές τις κατακτήσεις.

  Από πολλές απόψεις, τα μεταναστευτικά ρεύματα των τελευταίων δεκαετιών δημιούργησαν νέα δεδομένα στη σύνθεση των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Ορθώς κρίθηκε ότι έπρεπε να ενσωματωθούν και να αποκτήσουν δικαιώματα άνθρωποι προερχόμενοι από άλλα κράτη. Η ευρωπαϊκή κοινωνία διακρίνεται από ανεκτικότητα στις διαφορετικές ιδέες και πεποιθήσεις, δεν είναι όμως κοινωνία ανοχής στις έκνομες δραστηριότητες με το πρόσχημα της θρησκευτικής ή πολιτισμικής διαφορετικότητας. Σ' ένα δημοκρατικό περιβάλλον η διαφορετικότητα είναι αποδεκτή, γιατί αυτό συνάδει με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Δεν πρέπει, όμως να παρεξηγούμε τις εγγυήσεις αυτές και να θεωρούμε ότι δεν υφίστανται σαφείς προϋποθέσεις και κανόνες για όλους τους Eυρωπαίους πολίτες αλλά και τους φιλοξενούμενους στην Ευρώπη.

   ...Το στοιχείο που προβληματίζει ιδιαίτερα είναι ότι τρομοκρατική δράση αναλαμβάνουν άνθρωποι που μεγάλωσαν σε ευρωπαϊκές κοινωνίες, που απόλαυσαν τις ελευθερίες και τις δυνατότητες που παρέχει μία δημοκρατική πολιτεία. Τα άτομα αυτά κυρίως δεύτερης και τρίτης γενιάς πολίτες της Ευρώπης εμφανίζονται ως οπαδοί της χειρότερης μορφής βίας και εγκληματικότητας υπό την επίκληση της ισλαμικής θρησκείας. Το ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό το Ισλάμ αντιστρατεύεται την ενσωμάτωση τους στις δυτικές κοινωνίες και υπό ποια ερεθίσματα ενεργοποιείται η συμμετοχή τους σε τρομοκρατικές ομάδες. Είναι προφανές ότι η ύπαρξη του ΙSIS (ισλαμικό κράτος) ως πόλου ισχύος διευκολύνει την ανάμιξη των ακραίων ιδεολογικοθρησκευτικών αντιλήψεων και την παγίωση των ψευδαισθήσεων.

   Η ανθρώπινη ιστορία διακρίνεται από περιόδους όπου ο φανατισμός, οι κοινωνικές προκαταλήψεις και η μισαλλοδοξία προκάλεσαν ανυπολόγιστες καταστροφές και άφησαν πληγές σ' όλο τον κόσμο και ανοιχτούς λογαριασμούς τους οποίους ιδιαίτερα οι τζιχαντιστές επικαλούνται, όπως τις Σταυροφορίες. Η έξαρση του θυμικού και η εξαφάνιση της λογικής σ'αυτή την περίπτωση κυριαρχούν. Στον αντίποδα ακριβώς βρίσκεται η μεταπολεμική Ευρώπη, που κατάφερε με πολιτικές αποφάσεις να διαγράψει τις παλιές έχθρες και να οικοδομήσει μία Ευρώπη δημοκρατίας, ελευθερίας και ευημερίας, ανοιχτή σε όλους τους πολίτες του κόσμου.

  Κατά συνέπεια, πρέπει να ξεκινήσουμε μία σοβαρή προσπάθεια αναίρεσης των ψευδαισθήσεων ότι η δημοκρατία μπορεί να γίνει ένα χωνευτήρι αξιών και αρχών δίχως προϋποθέσεις. Πρέπει να εργαστούμε σκληρά για να αποκτήσει νόημα η ιδιότητα του δημοκρατικού πολίτη με την ευθύνη που αρμόζει για την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει το δημοκρατικό πολίτευμα.

   Η διατήρηση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και η κοινωνική συνοχή που είναι αναγκαία τόσο εκτός των κρατών μελών όσο και μεταξύ αυτών χρειάζονται συντονισμένες προσπάθειες απ΄όλους μας. Η επίθεση των τρομοκρατών στο Παρίσι είναι στην ουσία επίθεση εναντίον του τρόπου ζωής μας, της ισοτιμίας των πολιτών, της ελευθερίας της σκέψης και έκφρασης και των ελπίδων και προσδοκιών μας για ένα καλύτερο αύριο. Χρειάζεται σταθερή και ενιαία πολιτική γραμμή, καταπολέμηση των φυγόκεντρων τάσεων που αναπτύσσονται σε ορισμένες χώρες πάνω σε εθνικιστική βάση, ενίσχυση όλων των συστημάτων ασφάλειας της Ευρώπης προκειμένου να διατηρηθεί η προβλεπόμενη από τη Συνθήκη ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, προσώπων και κεφαλαίων καθώς και η Συνθήκη Σένγκεν.

   Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να αναιρεθεί η ευθύνη των κρατών-μελών και κατά ακολουθία των ευρωπαϊκών οργάνων στην εφαρμογή των κανόνων και στον έλεγχο των εισερχομένων στην Ευρώπη. Οι συνθήκες ασφάλειας άλλωστε, στην ουσία προστατεύουν την πλειοψηφία των πολιτών από τρίτες χώρες, κυρίως των προσφύγων, που αναζητούν στην Ευρώπη μία ελπίδα για την επιβίωσή τους.  
 (Μαριέττα Γιαννάκου: Διετέλεσε Ευρωβουλευτής, αρχηγός κοινοβουλευτικής ομάδας στο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, υπουργός Υγείας, Πρόνοιας & Κοιν. Ασφαλίσεων και υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων).

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                                      Μονάδες 25

Β1. Εξετάστε αν οι ακόλουθες προτάσεις είναι σωστές ή λανθασμένες σύμφωνα με το κείμενο και σημειώστε αντίστοιχα Σωστό ή Λάθος κατά περίπτωση:
 α. Οι έκνομες δραστηριότητες των μεταναστών στην Ευρωπαϊκή κοινωνία δικαιολογούνται λόγω της θρησκευτικής και πολιτισμικής τους διαφορετικότητας.  
 β.  Οι ισλαμιστές τρομοκράτες ουσιαστικά επιτίθενται στον δυτικό τρόπο ζωής.
 γ. Η δημοκρατία στην Ευρώπη μπορεί να γίνει ένα χωνευτήρι αρχών και αξιών δίχως προϋποθέσεις.
 δ. Η ασφάλεια των λαών της Ευρώπης σε εθνικιστική βάση προβλέπεται από τη συνθήκη Σένγκεν.
 ε. Η αποδοχή της διαφορετικότητας είναι θεμελιώδες δημοκρατικό δικαίωμα.
                                                                                      Μονάδες 10
Β2. Να προσδιορίσετε το είδος του κειμένου αναφέροντας τρία χαρακτηριστικά του στοιχεία που το επιβεβαιώνουν.                                                    Μονάδες 6 

Β3. Για κάθε λέξη που σας δίνεται να βρείτε από μια συνώνυμη σύμφωνα με τη σημασία της στο κείμενο: όμορες, κόστος, ενώπιον, πρόσχημα, αντιστρατεύεται.
                                                                                      Μονάδες 10
Β4. Ποιος είναι ο τρόπος ανάπτυξης της πέμπτης παραγράφου του κειμένου; (Η ανθρώπινη ιστορία...του κόσμου).                                                    Μονάδες 4

Β5. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς της πρωτελευταίας παραγράφου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.                                 Μονάδες 5 

Γ΄ Παραγωγή λόγου: "Σ’ ένα άρθρο 500-600 λέξεων περίπου, να αναφερθείτε στις συνέπειες του θρησκευτικού φανατισμού και της ισλαμικής τρομοκρατίας στον πυρήνα των αξιών της Ευρώπης για μια ανοικτή, ανεκτική και φιλελεύθερη δημοκρατική κοινωνία. Πώς πιστεύετε ότι πρέπει να αντιδράσουν η κοινωνία και οι πολιτικές κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών χωρών απέναντι σ' αυτή την απειλή;"                                                      Μονάδες 40

Κυριακή, 8 Οκτωβρίου 2017

77ο κριτήριο: Διάλογος - Δημοκρατία

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

77ο κριτήριο αξιολόγησης                                                      Παπατσίρος Απόστολος  
                                                                                                         φιλόλογος
                                          Η αμηχανία της δημοκρατίας

   Η Δημοκρατία είναι το πολίτευμα του διαλόγου, ενός διαλόγου που συντελείται αδιάκοπα για να συνειδητοποιεί και επιβεβαιώνει την πραγματικότητα της ανθρώπινης ελευθερίας. Ο μονόλογος είναι η άρνηση της ελευθερίας, η φανέρωση της προσωπικής ή της κομματικής απολυταρχίας. Αλλά αυτή η ελευθερία που συνιστά το αποτέλεσμα του άθλου της Δημοκρατίας, δεν είναι απλά και μόνο ένα περιορισμένο κοινωνικό και οικονομικό ή πολιτικό αγαθό. Είναι προσωπική υπόθεση του ηθικού ανθρώπου που αισθάνεται ότι δεν μπορεί να αγωνιστεί για την αρτίωση της προσωπικότητάς του παρά μονάχα μέσα σε αυτή την ελευθερία που εκφράζει ο διάλογος.

   Η Δημοκρατία είναι πολίτευμα πνευματικό, για τούτο δεν μπορεί αληθινά να ευδοκιμήσει παρά μονάχα σε λαούς που ζουν και αντικρίζουν τη ζωή πνευματικά. Αυτή η στάση δίνει στη δημοκρατία την ιδιότητα της αφθαρσίας και την αναγκαία δυναμικότητα, ώστε να υπερβαίνει τις εποχές και να προσαρμόζεται χωρίς θυσίες στις νέες συνθήκες που διαμορφώνονται κάθε τόσο μέσα στον κόσμο. Όταν η δημοκρατία χάσει το πνευματικό της έρμα, χάνει την ουσία της και δεν απομένει παρά μονάχα το κέλυφος που από στιγμή σε στιγμή, δεν μπορεί, θα συντριβεί, όσο κι αν τη στηρίζουν τα κοινά συμφέροντα και οι ευγενείς φιλοδοξίες.

  Είπαμε πως η Δημοκρατία είναι πολίτευμα του διάλογου. Διαλόγου όμως ανάμεσα σε ποιους; Ανάμεσα σε φίλους και εχθρούς της, δηλαδή ανάμεσα σε δημοκράτες και μη δημοκράτες ή μονάχα ανάμεσα σε δημοκράτες; Ο δημοκρατικός διάλογος ανάμεσα σε δημοκράτες, διάλογος εξεταστικός, διάλογος θετικός και ειλικρινής, που φωτίζει τις συνειδήσεις για να επιδιώξουν την πραγματοποίηση του αρίστου. Είναι διάλογος μεταξύ αρχόντων και αρχομένων, αφού ούτε οι άρχοντες ούτε οι αρχόμενοι είναι δυνατόν να λείψουν ποτέ και ας λέγεται πως στη δημοκρατία κυβερνά ο λαός. Έχουν τόσο μακρά παράδοση κι είναι τόσο ακονισμένοι από την πρακτική οι μέθοδοι καταδολίευσης των λαών, ώστε η απόφανση πως ο λαός κυβερνά να γίνεται, συνήθως, παρηγορία των ηλιθίων και μόνο.  Ο λαός κυβερνά δια των αντιπροσώπων του κι αυτοί μεταχειρίζονται πάρα πολλά, σαφέστατα αντιδημοκρατικά, μέσα για να εκλεγούν, ώστε ο λόγος να απομένει ρήμα κενό.   

    Είναι όμως η Δημοκρατία και διάλογος ανάμεσα σε δημοκράτες και μη. Ο διάλογος αυτός, μέσα σε μια πνευματικά υποστηριγμένη κοινωνία, γίνεται ένα κρίσιμο αλλά γεμάτο φως αγώνισμα. Είναι διάλογος που πιστοποιεί εξαντλητικά την ελευθερία και που εκφράζει την αγωνία του ανθρώπου να ζήσει σωστά και αρμονικά με τους άλλους τη ζωή του, προσπαθώντας να τη βελτιώσει, να την ολοκληρώσει, να τη δικαιώσει.

   Ο διάλογος αυτός εκφράζεται ηθικά με την ελευθερία του λόγου, του συνέρχεσθαι, με τη θρησκευτική ελευθερία. Εκφράζεται πολιτικά με τα πολλά πολιτικά κόμματα, τη συμπολίτευση και την αντιπολίτευση. Εκφράζεται κοινωνικά με την άρνηση της δημοκρατίας να θεσπίζει εξαιρέσεις και να προβαίνει σε παραχωρήσεις είτε προς πρόσωπα είτε προς τάξεις ολόκληρες της κοινωνίας, με την ελευθερία και το αδέσμευτο του Τύπου, με την προσφορά ίσων ευκαιριών για όλους τους πολίτες – αλλά και ίσων τιμωριών.

    Όλα αυτά είναι μέχρι κεραίας ορθά, καλά και άγια, όσο η δημοκρατία διατηρεί το πνευματικό της έρμα κι όσο η ελευθερία που διασφαλίζει, παραμένει ακέραια και συνειδητή… Όταν όμως σ’ εποχές, όπως η δική μας εποχή, οι πνευματικές ρίζες των λαών σπάζουν κι ένα κύμα μηδενισμού γκρεμίζει τα πάντα, όταν οι θεσμοί διασύρονται από την ιδιοτέλεια και τη μικρότητα, όταν εξαπλώνεται μέσα στους κόλπους της Δημοκρατίας μια δυσπιστία και μια αστάθεια και οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται παρά για τα στενά προσωπικά τους συμφέροντα, τότε τι πρέπει να κάνει η Δημοκρατία; Οι εχθροί της δημοκρατίας χρησιμοποιούν εξαντλητικά όλα της τα πλεονεκτήματα –ελευθεροτυπία, ελευθερία του λόγου, του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι, το κοινοβουλευτικό σύστημα και λοιπά– με μοναδικό σκοπό να την ανατρέψουν και να τη θανατώσουν… Και η Δημοκρατία, που πολλές φορές έχει σφάλει κι αμαρτήσει, απομένει απροστάτευτη, γυμνή μπροστά στους εχθρούς της, αμήχανη μαγνητισμένη, θαρρείς από την άβυσσο. Περνά τραγικές στιγμές που σου κόβουν την ανάσα. Πέφτει το φως της και ο κόσμος μαυρίζει.                            1966
                           (Κώστα Ε. Τσιρόπουλου «Η μαρτυρία του ανθρώπου» εκδ. των φίλων).

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                             Μονάδες 25
Β1. Να βρείτε τη σημασία των λέξεων ή φράσεων που σας δίνονται: απολυταρχίας, αρτίωση, έρμα, απόφανση, ρήμα κενό.
                                                                             Μονάδες 5
Β2. Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή ανάμεσα στις παραγράφους του κειμένου;
                                                                             Μονάδες 5
Β3. Σε ποιο γραμματειακό είδος ανήκει το συγκεκριμένο κείμενο;
Να αναφέρετε τρια χαρακτηριστικά του που το επιβεβαιώνουν.
                                                                             Μονάδες 5 (2+3)
Β4α. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία της σκέψης του συγγραφέα στην τρίτη παράγραφο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                             Μονάδες 5
β. Ποιος είναι ο τρόπος ή οι τρόποι και τα μέσα πειθούς στην τελευταία παράγραφο του κειμένου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                             Μονάδες 5
Β5. "Είναι όμως η Δημοκρατία και διάλογος ανάμεσα σε δημοκράτες και μη." Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων με τη μέθοδο της αιτιολόγησης την άποψη αυτή.                                         
                                                                             Μονάδες 10
Γ΄ Παραγωγή λόγου: Σ΄ένα άρθρο σας, που θα αναρτήσετε στην προσωπική σας ιστοσελίδα, να αναφερθείτε στην αναγκαιότητα του διαλόγου στις διάφορες μορφές του, τόσο σε επίπεδο λήψης αποφάσεων σε θέματα καθημερινά και οικεία για τον κάθε άνθρωπο, όσο και σε ευρύτερα και σημαντικότερα θέματα λειτουργίας των πολιτικών θεσμών της δημοκρατίας σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο  (500-600 λέξεις).                                                            
                                                                              Μονάδες 40
196

Παρασκευή, 29 Σεπτεμβρίου 2017

75ο κριτήριο: Γλωσσομάθεια

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ                                                                            
                                                                                  
                                                                                                   Παπατσίρος Απόστολος
                                                                                                             φιλόλογος
75ο κριτήριο αξιολόγησης       Η πρόκληση της πολυγλωσσίας                  
                                                                                                                          
* Δεν υπάρχει πιο άμεσος, πιο ουσιαστικός και πιο σύντομος δρόμος να γνωρίσεις έναν λαό από το να μάθεις τη γλώσσα του.                                                                             

   Εορτάζουμε εφέτος το «ευρωπαϊκό έτος γλωσσών». Τιμούμε δηλ. ­ με διάφορες εκδηλώσεις (ομιλίες, συζητήσεις, μελέτες, αναφορές, εκτιμήσεις κ.λπ.) ­ τις γλώσσες που ομιλούνται στην Ευρώπη, τιμώντας στην πραγματικότητα τους λαούς που μιλούν αυτές τις γλώσσες και τον πολιτισμό αυτών των λαών, όπως δηλώνεται μέσα από τη γλώσσα τους ­ τα γραπτά κείμενά τους και την προφορική τους παράδοση. Γιατί η γλώσσα είναι το πιο εμφανές γνώρισμα της εθνικής ταυτότητας και φυσιογνωμίας ενός λαού και, μέσα από τα γραπτά κείμενα, το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του πολιτισμού ενός λαού, αυτό που ξεπερνάει τον χρόνο και τον χώρο.

    Η Ενωμένη Ευρώπη μετά την κατάρρευση του ανατολικού συνασπισμού, είναι από τη φύση της θεσμός πολυεθνικός, άρα και πολυπολιτισμικός και, κατ' ανάγκην, πολυγλωσσικός. Αν η Ενωμένη Ευρώπη δεν είναι χοάνη αφομοίωσης και αποπροσωποποίησης των λαών που εντάσσονται σ' αυτήν· αν, όπως πιστεύεται, είναι ένωση και συνεργασία εθνών της Ευρώπης που διατηρούν τη διαφορετικότητά τους και τις εθνικές τους επιλογές (στον πολιτισμό, στην παιδεία, στον τρόπο ζωής, στη νοοτροπία, στη θρησκευτική τους πίστη κ.λπ.), τότε η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι, εξ ορισμού, και χώρος συνάντησης περισσότερων γλωσσών, των γλωσσών που μιλούν οι λαοί οι οποίοι απαρτίζουν την Ενωμένη Ευρώπη.

    Κύρια πρόκληση για τους πολίτες της Ενωμένης Ευρώπης, η πιο χαρακτηριστική, η πιο πνευματική και ηθικά η πιο ανιδιοτελής, είναι η πρόκληση της πολυγλωσσίας: η πρόκληση, τα κίνητρα και η δημιουργία δυνατοτήτων να μάθουν οι πολίτες της Ευρώπης περισσότερες γλώσσες, ώστε να γνωρίσουν, να καταλάβουν και να εκτιμήσουν βαθύτερα και ουσιαστικά, μαθαίνοντας τη γλώσσα τους, τον πολιτισμό, τη νοοτροπία και την ανθρώπινη διάσταση των λαών με τους οποίους ζουν μαζί, συνεργάζονται και συναποφασίζουν για ποικίλα θέματα. Δεν υπάρχει πιο άμεσος, πιο ουσιαστικός και πιο σύντομος δρόμος να γνωρίσεις έναν λαό από το να μάθεις τη γλώσσα του. Γιατί η γλώσσα κάθε λαού είναι ο τρόπος που βλέπει, αντιλαμβάνεται, ορίζει κι εκφράζει τον κόσμο. Κάθε εθνική γλώσσα είναι και μια άλλη ταξινομία του κόσμου, μια άλλη προσέγγιση, ένα σύνολο επιλογών, που δίνει ξεχωριστή αξία σε κάθε γλώσσα, την αξία που έχει καθ' εαυτήν η συλλογική έκφραση ενός λαού, η εθνική του λαλιά. Κάθε εθνική γλώσσα είναι μια αυταξία, αντικείμενο μελέτης και σεβασμού από τους άλλους λαούς.

   Και, όπως λέμε οι γλωσσολόγοι, δεν υπάρχουν ανώτερες και κατώτερες γλώσσες· υπάρχουν διαφορετικοί άνθρωποι που εκφράζονται διαφορετικά μέσα από τις δυνατότητες που δίνει στον άνθρωπο το κυριότερο βιολογικό του γνώρισμα: η νόηση και η έκφραση της νόησης, η γλώσσα. Η μόνη διάκριση, που από την πράξη μπορεί να γίνει και γίνεται, είναι η διάκριση σε πολιτισμικά (λογοτεχνικά, φιλολογικά και επιστημονικά) περισσότερο ή λιγότερο καλλιεργημένες γλώσσες. Σε γλώσσες οι οποίες σε μια περίοδο της ιστορίας της χρήσης τους έδωσαν ή πήραν γλωσσικά στοιχεία (λέξεις κυρίως που αποτελούν τα λεγόμενα «λεξιλογικά δάνεια»), πράγμα που συμβαίνει πάντοτε στη συνάντηση λαών και πολιτισμών. Ετσι λ.χ. παλιότερα η Ελληνική και η Λατινική, πρόσφατα η Αγγλική ­για να αναφερθούμε σε λίγα μόνον παραδείγματα τέτοιων γλωσσών ­ έδωσαν ή δίνουν λέξεις που τις χρησιμοποιούν οι ομιλητές άλλων γλωσσών...

   Τώρα η πρόκληση της πολυγλωσσίας γίνεται όλο και περισσότερο κατανοητή σε ευρύτερη κλίμακα με την ευρύτερη συνάντηση των λαών που πραγματοποιείται στα χρόνια μας, με την περίφημη παγκοσμιοποίηση. Η παγκόσμια συνεργασία των λαών στο πλαίσιο της οικονομίας, της επικοινωνίας με ηλεκτρονικούς υπολογιστές, της τεχνολογίας, της γνωριμίας με τις διάφορες χώρες και τον πολιτισμό τους αποτελεί το ισχυρότερο κίνητρο για την εκμάθηση περισσοτέρων γλωσσών παράλληλα με την ανάγκη και την προσπάθεια για καλύτερη γνώση της μητρικής γλώσσας που παραμένει έργο ζωής. Για να μην αλλοτριωθείς και αφομοιωθείς γλωσσικά και κατ' επέκταση πολιτισμικά και εθνικά λόγω της παγκοσμιοποίησης πρέπει πρώτα και πάνω απ' όλα να έχεις τη δική σου γλωσσική ταυτότητα που είναι συνάμα και κύριο χαρακτηριστικό της εθνικής σου ταυτότητας. Η πιο υγιής προσέγγιση στην πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης είναι η συνάντηση ατόμων και λαών μέσα από τη γλωσσική πολυμορφία. Η παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί και δεν πρέπει να πάρει τον χαρακτήρα του γλωσσικού εξισωτισμού μέσα από την αναγωγή μιας οποιασδήποτε γλώσσας σε παγκόσμια γλώσσα. Μια τέτοια γλωσσική παγκοσμιοποίηση θα οδηγούσε στον ηγεμονισμό μιας γλώσσας εις βάρος όλων των άλλων, πράγμα που θα ήταν ολέθριο για την πολιτισμική πολυμορφία του κόσμου μας και για την ίδια την έννοια της παγκοσμιοποίησης, η οποία θα προσλάμβανε έτσι μορφή ανεπίτρεπτης γλωσσικής και πολιτισμικής τυραννίας. 
                (Γεώργιος Μπαμπινιώτης,    εφημ. το Βήμα  29/04/2001, διασκευή)   

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                           Μονάδες 25
Β1. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται:
ξεπερνάει, διαφορετικότητα, ανιδιοτελής, προσέγγιση, ηγεμονισμό.
                                                                           Μονάδες 5
Β2. Να βρείτε από ένα αντώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται:
εμφανές, ένωση, σύντομος, κύριο, πολυμορφία.
                                                                           Μονάδες 5
Β3. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία της σκέψης του συγγραφέα στη δεύτερη παράγραφο; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                           Μονάδες 5
Β4. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς στην τρίτη παράγραφο του κειμένου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                           Μονάδες 6
Β6. Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή - συνεκτικότητα ανάμεσα στις τρεις πρώτες παραγράφους του κειμένου;
                                                                           Μονάδες 4
Β7. Σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων να εξηγήσετε γιατί κάθε εθνική γλώσσα είναι και μια άλλη ταξινομία του κόσμου.
                                                                          Μονάδες 10

Γ΄ Παραγωγή λόγου: "Υποθέστε ότι αναλαμβάνετε να μιλήσετε σε εκδήλωση του σχολείου σας για την ανάγκη της γλωσσομάθειας και την προοπτική καλύτερης συνεργασίας των λαών στην Ευρώπη. Να αναφερθείτε στα oφέλη που θα αποκομίσουν οι νέοι επενδύοντας στη γλωσσομάθεια σήμερα αλλά και στα αποτελέσματά της για την καλύτερη συνεργασία των κρατών και την προοπτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. (500-600 λέξεις περίπου).  
               Μονάδες 40

Πέμπτη, 21 Σεπτεμβρίου 2017

74ο κριτήριο:"Σχέσεις γονέων-εφήβων"

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
                                                                           
74ο κριτήριο αξιολόγησης                                                          Παπατσίρος Απόστολος
                                                                                                             φιλόλογος
                                                       Σχέσεις γονέων-εφήβων

   Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ομαλής λειτουργίας της οικογένειας. Όταν οι γονείς συζητούν με τους εφήβους για όλα σχεδόν τα θέματα που τους απασχολούν και όταν οι όποιες διαφοροποιήσεις ή και εντάσεις στις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας επιλύονται με τον εποικοδομητικό διάλογο, τότε οι έφηβοι δομούν με μεγαλύτερη ευκολία και με αυτοπεποίθηση την ταυτότητά τους.

   Κατ’ αρχάς, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση του ρόλου της μητέρας στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού. Η μητέρα αποτελεί για το παιδί, ιδίως στην εφηβική του ηλικία, το κύριο πρόσωπο αναφοράς, τη δεσπόζουσα μορφή με την οποία ο έφηβος αναπτύσσει έντονη αμφίδρομη σχέση, σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλοσυμπλήρωσης. Η σχέση του παιδιού με τη μητέρα είναι περισσότερο συνδεδεμένη με τη φυσική και ψυχική υγεία του παιδιού για λόγους μερικώς βιολογικούς, αλλά κυρίως κοινωνικούς, καθώς η μητέρα είναι βασικός φορέας κοινωνικοποίησης.

    Αντίθετα, ο ρόλος του πατέρα είναι κοινωνικά περιορισμένος. Ασφαλώς, η διαφορετική, και συνήθως μικρότερη χρονικά, σχέση του πατέρα με το παιδί δεν σημαίνει ότι ο ρόλος του είναι λιγότερο σημαντικός. Ο πατέρας κατέχει σημαντική θέση στην εξελικτική πορεία του παιδιού. Η συνεισφορά του είναι πολύτιμη για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και της κοινωνικοποίησης του παιδιού. Επιπλέον, ο ρόλος του πατέρα αναδεικνύεται ιδιαίτερα καθοριστικός κατά την περίοδο της εφηβείας, τόσο για την έφηβη κόρη, στο υποσυνείδητο της οποίας καταγράφεται ως πρότυπο που θα καθορίσει τις μελλοντικές επιλογές ως προς τον σύντροφό της, όσο και για τον γιο, ως ανδρικό πρότυπο προς μίμηση.

   Φυσικά, όταν και οι δυο γονείς είναι παρόντες, διαθέτουν σχεδόν ίσο χρόνο να συζητήσουν, να ελέγξουν και να εκθέσουν τις απόψεις τους σε θέματα κυρίως επαγγελματικού προσανατολισμού. Ωστόσο, οι μητέρες είναι πιο πρόθυμες να επεκταθούν και να συζητήσουν με τους εφήβους και πιο προσωπικά τους θέματα, όπως η επιλογή φίλων ή η διασκέδασή τους. Οι έφηβοι, όμως, φαίνεται να δηλώνουν πως η άποψη του πατέρα είναι πιο καθοριστική σε άλλους τομείς, όπως οι θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις. Οι περισσότερες διαφοροποιήσεις σχετίζονται με την παρατήρηση μιας αυξημένης αυστηρότητας κυρίως του πατέρα προς τις κόρες στον τομέα της διασκέδασης και της επιλογής φίλων.

    Βέβαια στις μέρες μας, o θεσμός της οικογένειας με τη μορφή που τον γνωρίζαμε στο παρελθόν έχει διαφοροποιηθεί. Δυστυχώς, ο χρόνος ενασχόλησης των γονέων με τους εφήβους είναι σαφέστατα μειωμένος σε σχέση με το παρελθόν και συνεχίζει να μειώνεται διαρκώς, λόγω του φόρτου εργασίας των γονέων και του πλήθους των λοιπών ενασχολήσεων. Αλλά και οι ίδιοι οι έφηβοι με τη σειρά τους, εκτός από το εξαντλητικό σχολικό ωράριο, είναι υποχρεωμένοι να ανταποκριθούν και σε ένα πλήθος ρόλων και ασχολιών, γεγονός που ελαττώνει τον ελεύθερο χρόνο για ενδοοικογενειακές διαπροσωπικές σχέσεις.

   Ασφαλώς το επίπεδο και η ποιότητα της επικοινωνίας μεταξύ των γονέων επηρεάζουν άμεσα τη συναισθηματική και κοινωνική έκφραση των εφήβων. Η εκτίμηση και ο σεβασμός μεταξύ των γονέων έχουν σημαντικό αντίκτυπο και στον τρόπο έκφρασης της εκτίμησης και του σεβασμού των εφήβων, τόσο προς τους γονείς τους, όσο και προς τους άλλους συγγενείς και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Ειδικότερα, έχει παρατηρηθεί ότι η θετική συμπεριφορά του πατέρα προς τη μητέρα προσφέρει ιδιαίτερη ικανοποίηση στους εφήβους. Επομένως, αναδεικνύεται ιδιαίτερα σημαντικός ο ρόλος των γονέων στη δόμηση μιας υγιούς και δημιουργικής σχέσης με τον επαναστατημένο και σαστισμένο έφηβο των ημερών μας.
Ε. Μακρή-Μπότσαρη. (2008). Σύγχρονα προβλήματα εφήβων. Αθήνα: ΕΚΠΑ-ΑΣΠΑΙΤΕ, από το διαδίκτυο (διασκευή).

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις περίπου.
                                                                                   Μονάδες 25
Β1. Να βρείτε από ένα συνώνυμο για κάθε λέξη που σας δίνεται σύμφωνα με τη σημασία τους στο κείμενο: διαφοροποιήσεις, δεσπόζουσα, συνεισφορά, σχετίζονται, σαστισμένο.
                                                                                   Μονάδες 5
Β2. Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή ανάμεσα στις παραγράφους του κειμένου;
                                                                                   Μονάδες 5
Β3. Ποιος είναι ο τρόπος ανάπτυξης της πρώτης παραγράφου του κειμένου;
      Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                                   Μονάδες 5
Β4α. Ποια είναι η συλλογιστική πορεία στον συλλογισμό της πέμπτης παραγράφου;
       Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                                   Μονάδες 6
    β. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς στην έκτη παράγραφο του κειμένου;
      Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
                                                                                   Μονάδες 4
Β5. Σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων να εξηγήσετε την ανάγκη ταύτισης των εφήβων με τα γονεϊκά πρότυπα του πατέρα και της μητέρας.
                                                                                   Μονάδες 10

Γ΄ Παραγωγή λόγου: ¨Υποθέστε ότι συμμετέχετε σε ένα σχολικό πρόγραμμα σχετικό με την οικογένεια και την ανάγκη διατήρησής της στον σύγχρονο κόσμο. Να εκθέσετε τις απόψεις σας, σε μορφή άρθρου (600 λέξεων περίπου), για τον αναντικατάστατο ρόλο της στην ανατροφή των παιδιών και τη διάπλαση του χαρακτήρα τους. Ποια είναι η γνώμη σας για τις νέες μορφές οικογένειας (ομόφυλα ζευγάρια με δικαίωμα τεκνοθεσίας, οικογένεια χωρίς γάμο, το σύμφωνο συμβίωσης κλπ); Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να αντιμετωπίσει η κοινωνία στο μέλλον το πρόβλημα της κρίσης στον θεσμό της οικογένειας;  
                                                                                   Μονάδες 40

 

Δευτέρα, 18 Σεπτεμβρίου 2017

Διάσημες απομιμήσεις μεγάλων έργων ζωγραφικής


                                                                                                Παπατσίρος Απόστολος 
                                                                                            φιλόλογος
                             Διάσημες απομιμήσεις μεγάλων έργων ζωγραφικής

    Όπως στον κινηματογράφο έχουμε τα ριμέικ παλιότερων ταινιών ή στα περισσότερα είδη μουσικής άπειρες διασκευές κι επανεκτελέσεις γνωστών τραγουδιών, έτσι και στη ζωγραφική έχουμε έργα απομίμησης ή διασκευής μεγάλων έργων από μεγάλους ζωγράφους. Διάσημα έργα ζωγραφικής που έγιναν αντικείμενο μελέτης και ξαναζωγραφήθηκαν από διαφορετικούς ζωγράφους με διαφορετική πρόθεση και τεχνική ή έργα που τους ενέπνευσαν για να τα μιμηθούν. Ο λόγος της μίμησης είναι ένα αλληγορικό ή και ειρωνικό σχόλιο ανάλογα με τη φαντασία ή την πρόθεση του καλλιτέχνη, που εκφράζει όμως μια άλλη εποχή και αποδίδεται με μια άλλη τεχνοτροπία. Κάποιοι θα πουν ότι ίσως  αυτό είναι έλλειψη έμπνευσης ή πρωτοτυπίας ή σκόπιμη πρόκληση για να συγκριθούν με τους μεγάλους ζωγράφους ή ότι είναι και ιεροσυλία, αλλά στην τέχνη δε χωράνε περιορισμοί, ούτε αυτά τα έργα θεωρούνται αντίγραφα των αυθεντικών αλλά μια άλλη πρόσληψη κι εκδοχή τους που ανανεώνει κι εμπλουτίζει την τέχνη. Κάποιοι θα πουν ότι είναι μια πράξη θαυμασμού κι ευγνωμοσύνης ή ανάγκη μιας νοερής συνάντησης με τους μεγάλους προκατόχους τους σε ένα άλλο εικαστικό σύμπαν. Ας δούμε λοιπόν τις πιο χαρακτηριστικές παραλλαγές, "παραφράσεις" ή απομιμήσεις ορισμένων από τα σπουδαιότερα έργα ζωγραφικής κι ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του.    

1.   Μόνα Λίζα

Μόνα Λίζα ή Τζοκόντα: Λεονάρντο ντα Βίνσι
                                       
   Μόνα Λίζα με μουστάκια:  Μαρσέλ Ντυσάμπ (1919, Ντανταϊσμός)
Σαλβαντόρ Νταλί  (1953, Σουρεαλισμός)
Άντυ Γουόρχωλ  (1963, Pop Art)
           
Μόνα Λίζα: Φερνάντο Μποτέρο (1958)
                                               

2.   Ο γάμος Αρνολφίνι

Γιαν βαν Άυκ  (1434)                              

Φερνάντο Μποτέρο  (1960)


3. Οι τουφεκισμοί της 3ης Μαϊου του 1808

Φραντζίσκο Γκόγια: 3 Μαϊου 1808.  (1814)
                                    
  Η εκτέλεση του αυτοκράτορα Μαξιμιλιανού Γ΄ το 1867: Έντουαρντ Μανέ

Η σφαγή στην Κορέα: Πάμπλο Πικάσο  (1951, Κυβισμός)

                                            
4. Ο πάπας Ιννοκέντιος   ο ι΄.

¨Ο πάπας Ιννοκέντιος ο ι΄: Βελάσκεθ (1650)  και η ομότιτλη παραλλαγή του από τον Φρανς Μπέικον (1953).

 5. Las Meninas Infantas

Las Meninas Infantas: Βελάσκεθ (1656)
Las Meninas Infantas: Πάμπλο Πικάσο (1957)

Las Meninas Infantas, λεπτομέρεια

6. Ο σπορέας

Ο σπορέας. Ζαν Φρανσουά Μιγιέ (1850)
Τhe Sower. The after Jean- Francois Millet: Βίνσεντ βαν Κογκ  (1889)
               
7. Η προσευχή

Ο εσπερινός, Ζαν Φρανσουά Μιγιέ (1857)
Αρχαιολογική Ανάμνηση του  "Αngelus" του Μιγιέ, Σαλβαντόρ Νταλί  (1933, Σουρεαλισμός)