Σάββατο 21 Σεπτεμβρίου 2019

Η γενιά του ναρκισσισμού


                 Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Salvador Dali: Η μεταμόρφωση του Νάρκισσου (1937)
     
 Κριτήριο αξιολόγησης: 7ο                                                           Παπατσίρος Απόστολος 

                                                     Η γενιά του ναρκισσισμού 

   Η ιστορία του Νάρκισσου, με τις διάφορες εκδοχές της, είναι μία από τις δημοφιλέστερες της μυθολογίας. Ο νέος από τη Βοιωτία, θαμπωμένος από την ομορφιά του που καθρεφτίζεται στο νερό, πεθαίνει από μαρασμό εξαιτίας του ανικανοποίητου έρωτα προς τον ίδιο του τον εαυτό. Ο ναρκισσισμός, η εμμονική αυταρέσκεια που μπορεί να καταλήξει σε πάθηση, δεν είναι κάτι καινούργιο. Υπάρχει από τότε που ο άνθρωπος πρωτοσυνάντησε το είδωλό του. Σήμερα, όμως, που ο καθένας ανεβάζει δεκάδες είδωλά του χάρη στην κατάρα και ευλογία των social media, ο ναρκισσισμός, εκτός από υπαρκτός, είναι και ψηφιακός. Οι διαταραχές που προκαλούνται από τη μανία της εξαντλητικής αυτοφωτογράφισης και της online υπερέκθεσης απασχολεί όλο και πιο συχνά τα ψυχιατρικά συνέδρια, με τους ειδικούς να επιμένουν ότι η υπέρμετρη προσήλωση στο «εγώ και ο εαυτός μου», εκτός από γραφική, σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αποδειχθεί και επικίνδυνη. 

   Νάρκισσοι υπήρχαν πάντα. Από την αρχαιότητα ως σήμερα. Η διαφορά είναι ότι έχουν πλέον πολλά εργαλεία στα χέρια τους: Facebook, Pinterest, Twitter, Foursquare, Instagram. Οι έρευνες μαρτυρούν ότι τα επίπεδα του ναρκισσισμού είναι πολύ υψηλότερα σε σύγκριση με τις περασμένες γενιές και δεκαετίες και όλο και περισσότερα τεστ γίνονται για να μετρηθεί η στάθμη της επικίνδυνης εγωμανίας σε άνδρες και γυναίκες. Και όπως αποκαλύπτουν αμερικανοί ψυχολόγοι, τα προφίλ των χρηστών του Facebook είναι ο πιο έγκυρος τρόπος για να επαληθεύσουν αν οι ερωτηθέντες είπαν την αλήθεια ή όχι. 

   Δίπλα στις χίλιες εικόνες, έρχονται να προστεθούν και οι ισάριθμες λέξεις - «πεινάω, διψάω, νυστάζω, θέλω παγωτό» - σαν προστάγματα κακομαθημένων πριγκιπόπουλων που έχουν εκατοντάδες αυλικούς, κι εκείνοι με τη σειρά τους, αντί να τσακιστούν για να τα ικανοποιήσουν, απλώς κάνουν «like». Και αυτό μοιάζει αρκετό. Άλλοι, πάλι, προτιμούν τη ρητορική, τις πολιτικές αναλύσεις. Το να εκθέτεις την άποψή σου σε μια πλατφόρμα όπως το Facebook είναι κάτι παραπάνω από θεμιτό, όταν όμως γράφεις ακατάπαυστα στα ψηφιακά fora κάνοντας τους πάντες να αναρωτιούνται πότε προλαβαίνεις να κάνεις οτιδήποτε άλλο (κάτι που συμβαίνει ακόμη και με συγκεκριμένους πολιτικούς, που δουλεύουν παρέα με το Τwitter τους), τότε έχουμε να κάνουμε με την άλλη όψη του ναρκισσιστικού νομίσματος. Με τη λαλίστατη λεζάντα κάτω από την εξίσου φλύαρη φωτογραφία. 

    Η ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια Νάντια Τσιλιάκου εξηγεί: «Διανύοντας την εποχή των social media με την ευκολία προβολής του ιδανικότερου εαυτού μας μέσω αυτών, χωρίς απαραίτητα να απαιτείται να έχουμε ουσιαστική επαφή και σχέση με τους διαδικτυακούς "φίλους" μας, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια εμμονή προβολής που εύκολα τροφοδοτείται και αυξάνεται ανάλογα με την ποσότητα των "like" που θα πάρουμε π.χ. σε κάθε selfie φωτογραφία, ενισχύοντας έτσι θετικά τη χαμηλή αυτοπεποίθηση που κρύβει ο ναρκισσισμός μας». 

  Γι’ αυτό γύρω από τη ναρκισσιστική φρενίτιδα έχει στηθεί και μια ολόκληρη βιομηχανία βοηθημάτων, υπάρχουν ακόμη και μάνατζερ που σε βοηθούν να χτίσεις ιδανικά fan bases στο Facebook. Υπάρχουν ακόμη και πλασματικοί social media followers, σαν βαλτοί πελάτες στα νυχτομάγαζα, που λόγω κρίσης κάθονται στα πρώτα τραπέζια για να μη φαίνεται άδειο το κέντρο «διασκεδάσεως». 

    Όλο και πιο συχνά, οι ψυχοθεραπευόμενοι μιλούν στον ψυχοθεραπευτή τους για την εικονική και όχι για την πραγματική ζωή τους. Σύμφωνα με έρευνες, επτά στους δέκα χρήστες θα συνδεθούν - αν είχαν αποσυνδεθεί - στο Facebook με το που θα ξυπνήσουν και προτού καν πάνε στην τουαλέτα. «Εγώ έχω το smartphone στο μαξιλάρι δίπλα μου και κοιμάμαι μαζί του σαν να είναι ο φίλος μου» μου είπε πρόσφατα μια φίλη. Ο φρενήρης διαγωνισμός δημοτικότητας μας γυρίζει πίσω στο βασανιστικό σκηνικό του σχολείου, όταν το μόνο που σε ένοιαζε ήταν αν φοράς τα καλύτερα αθλητικά παπούτσια σε όλο το προαύλιο. Αν η «φωτογραφία προφίλ» που μόλις ανέβασες δεν πήρε τα αναμενόμενα «like» μέσα στο πρώτο κρίσιμο πεντάλεπτο, καταφεύγεις σε σπασμωδικές κινήσεις, αλλάζοντας τη μία μετά την άλλη, όπως αλλάζεις μπλούζες μπροστά στον καθρέφτη όταν νιώθεις ότι τίποτα δεν σου πάει. 

  Εκτός, λοιπόν, από τους δεκάδες λόγους που έχει κάποιος να νιώσει στενάχωρα στην καθημερινότητά του, έρχεται να προστεθεί και ένας ακόμη: η ιντερνετική απόρριψη. Όλο και περισσότεροι χρήστες του Διαδικτύου δηλώνουν ευθαρσώς σε ερωτηματολόγια ότι η διάθεσή τους εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από το πόσους σηκωμένους αντίχειρες θα βρουν κάτω από κάθε δημοσίευσή τους, ενώ το να τους διαγράψει κάποιος από φίλο είναι ικανό να τους καταρρακώσει. 

    Ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εντός Διαδικτύου είναι πάνω-κάτω ο ίδιος με εκείνον όταν έχουμε βγει για να διασκεδάσουμε, να επικοινωνήσουμε, να ζήσουμε: ζευγάρια αμίλητα που θα βρουν σημείο επαφής μόνο όταν θα βγει το tablet πάνω στο τραπέζι της καφετέριας. Συντροφιές ολόκληρες που απαρτίζονται από πρόσωπα τα οποία φωταγωγούνται από τις οθόνες των smartphones, καθώς κομπάζουν στο Facebook πόσο καλά περνούν στο τάδε μπαρ. Η μοναξιά υπήρχε πάντα, απλώς τώρα κυκλοφορεί με πιο φαντεζί αξεσουάρ. Ο ναρκισσισμός, το χαϊδευτικό του ατομικισμού, αριθμεί πλέον στρατιές ατόμων μοναχικών και ολομόναχων: δεν θέλω να παντρευτώ ούτε και να συζήσω, τα λεφτά που βγάζω θέλω να τα τρώω όλα μόνος μου, να μη δίνω λογαριασμό σε κανέναν. 

    Μια κοινωνία σε πρώτο ενικό με τις φατσούλες emotion ως μάσκες της σύγχρονης τραγωδίας ή κωμωδίας που βιώνει ο καθένας. Θέλουμε πολλά τετραγωνικά για τον εαυτό μας και πολλά πίξελ για το είδωλό μας. Παραπονιόμαστε ότι δεν υπάρχουν άνθρωποι να μας καταλαβαίνουν πραγματικά και, όταν τελικά βρεθούν, νιώθουμε ότι πνιγόμαστε όπως ο Νάρκισσος στο ρηχό νερό, σε μια ύστατη προσπάθεια να ζήσει για πάντα ερωτευμένος με τον εαυτό του. 
                 (Λαζαρίδου Αστερόπη, διασκευή BHmagazino Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2014). 

Κείμενο 2ο:   Ο μαθητής,      Όσκαρ Ουάιλντ 

   Όταν πέθανε ο Νάρκισσος, η λίμνη της ηδονής του μετατράπηκε από μια κοιλότητα με γλυκά νερά σε μια κοιλότητα με αλμυρά δάκρυα, και οι Δρυάδες έφτασαν κλαίγοντας μέσα από τα δάση για να τραγουδήσουν στη λίμνη και να την παρηγορήσουν. 

  Κι όταν είδαν ότι η λίμνη είχε μετατραπεί από μια κοιλότητα με γλυκά νερά σε μια κοιλότητα με αλμυρά δάκρυα, χαλάρωσαν τους πράσινους βοστρύχους των μαλλιών τους και κραύγασαν και είπαν στη λίμνη: «Δεν μας ξαφνιάζει που πενθείς έτσι τον Νάρκισσο, τόσο όμορφος που ήταν». 

  «Μα ήταν όμορφος ο Νάρκισσος;» είπε η λίμνη. 

  «Ποιος το ξέρει αυτό καλύτερα από σένα;» απάντησαν οι Δρυάδες. «Πέρναγε συνέχεια από μπροστά μας αλλά εσένα έψαχνε, και ξάπλωνε στις όχθες σου και σε κοιτούσε, και στον καθρέφτη των νερών σου αντανακλούσε την ομορφιά του». 

   Κι η λίμνη απάντησε: «Εγώ όμως αγαπούσα τον Νάρκισσο γιατί, όσο ήταν ξαπλωμένος στις όχθες μου και με κοιτούσε, στον καθρέφτη των ματιών του έβλεπα να αντανακλάται πάντα η δική μου ομορφιά». 

Παρατηρήσεις: 

Κείμενο 1ο: 

1. Να περιγράψετε συνοπτικά τις συνέπειες της συνεχούς αυτοφωτογράφισης (selfie) των νέων σήμερα, σύμφωνα με το κείμενο.                                                                 Μονάδες 15 

2 α. Να αποδώσετε τη σημασία των υπογραμμισμένων λέξεων ή φράσεων διατηρώντας όμως το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                                    Μονάδες 5   
β. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς της δεύτερης παραγράφου του κειμένου;                                                                                                                                      Μονάδες 5    
3. «Οι έρευνες μαρτυρούν ότι τα επίπεδα του ναρκισσισμού είναι πολύ υψηλότερα σε σύγκριση με τις περασμένες γενιές και δεκαετίες». Να εξηγήσετε σε μια παράγραφο, 100-120 λέξεων περίπου, γιατί συμβαίνει αυτό, αναφέροντας μια αιτία από το κείμενο που διαβάσετε και μια δική σας.                                                                                                                                                                                                                                                   Μονάδες 15 
4. Γιατί η αρθρογράφος επικαλείται την ιστορία του Νάρκισσου; Πώς συνδέει τη μυθική εκδοχή του ναρκισσισμού με τη σύγχρονη; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορά στο κείμενο.                                                                                                                                                                                                                                                         Μονάδες 15 
Κείμενο 2ο : 

5. Ποιος είναι ο λόγος που θρηνολογούν οι Δρυάδες (Νύμφες του δάσους) σύμφωνα με το κείμενο; Γιατί η λίμνη γέμισε με αρμυρά δάκρυα; Τι κρύβει η απάντησή της στο τέλος; (200 λέξεις περίπου)                                                                                                                                                                                                                                                     (Μονάδες 15) 

Παραγωγή λόγου: «Η μοναξιά υπήρχε πάντα, απλώς τώρα κυκλοφορεί με πιο φαντεζί αξεσουάρ». Να στοχαστείτε πάνω στο πρόβλημα της μοναξιάς στον σύγχρονο κόσμο περιγράφοντας τις επιπτώσεις της στον ψυχισμό του ανθρώπου και την κοινωνία. Υποθέστε ότι αρθρογραφείτε για την ιστοσελίδα του σχολείου σας (400 λέξεις)».                                                                                                                                                              Μονάδες 30

Πέμπτη 5 Σεπτεμβρίου 2019

Greeklish: προσοχή!



                Ενιαία εξέταση Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας στη Γ΄ Λυκείου 

Κριτήριο αξιολόγησης: 1ο                                                        Παπατσίρος Απόστολος 

Κείμενο 1ο: Greeklish: προσοχή! 
                                                                    (Το κείμενο συντάχθηκε στις 30 Ιανουαρίου 2019) 

I psevdesthisi 2 na nomizis oti to xeperasma ton diskolion egkite (enkite? egkeitai?) sti khrisi (chrisi? xrisi?) tis latinikis anti tis elinikis (ellenikes?) grafis (graphes?)… 

   Σημαντικά κρίσιμο ζήτημα είναι η χρήση τής μιγαδικής γραφής η οποία είναι γνωστή ως Greeklish, δηλαδή η απόδοση των λέξεων με λατινικό αλφάβητο (σύμφωνα με ορισμένες συμβάσεις) σε κείμενα (συνήθως σύντομα μηνύματα) που στέλνονται μέσω διαδικτύου ή κινητών τηλεφώνων. Είναι αλήθεια ότι πριν από τρεις δεκαετίες, στις αρχές τής δεκαετίας τού 1990, όταν άρχισε να εξαπλώνεται η χρήση τού διαδικτύου και αργότερα των κινητών τηλεφώνων, δεν υπήρχαν τεχνικές δυνατότητες για απόδοση των ελληνικών χαρακτήρων. Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες ήταν κατά κάποιον τρόπο υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν τη μιγαδική γραφή. Σήμερα όμως, όπως όλοι γνωρίζουν, τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα γραφής (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα κ.λ.π.) διαθέτουν όλα γραμματοσειρές με μονοτονικό (ή και με πολυτονικό, για όσους το επιλέξουν). Και ο τελευταίος μικρός υπολογιστής, το τάμπλετ ή το κινητό τηλέφωνο παρέχουν αυτή τη δυνατότητα. Επομένως, το να θελήσει κάποιος να χρησιμοποιήσει Greeklish είναι δική του συνειδητή επιλογή, που σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να εκτιμηθεί ως έξωθεν επιβαλλόμενη μορφή γραπτής επικοινωνίας. 

   Η επιλογή αυτή συνήθως συνδέεται με την ταχύτητα και κάποιες φορές με την οικονομία (αφού χρησιμοποιούνται και τεχνικές συντομογραφικής απόδοσης κάποιων λέξεων), αλλά, δεδομένου ότι αυτή η μορφή γραφής χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο από τους νέους, υποκρύπτει και ένα είδος νεανικής κουλτούρας και τάσης προς δημιουργία ιδιαίτερου κώδικα, διαφορετικού από τον καθιερωμένο. Έτσι, μπορούμε να δούμε να γράφονται κείμενα σαν τα παρακάτω: I psevdesthisi 2 na nomizis oti to xeperasma ton diskolion egkite (enkite? egkeitai?) sti khrisi (chrisi? xrisi?) tis latinikis anti tis elinikis (ellenikes?) grafis (graphes?)… 

   Στην πραγματικότητα εδώ ελλοχεύει ένας κίνδυνος που δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε, γιατί μπορεί οι νέοι άνθρωποι να το πληρώσουν ακριβά στο μέλλον. Γράφοντας συχνά και για πολύ καιρό με αυτόν τον τρόπο, βαθμηδόν αποξενώνονται όλο και περισσότερο από την εικόνα τής λέξης, ενώ όλο και λιγότερο είναι σε θέση να ανακαλέσουν εύκολα στη μνήμη και στο γράψιμό τους την εικόνα τής ορθογραφίας των λέξεων. Και επειδή η ιστορική ορθογραφία των λέξεων δεν είναι πολυτέλεια ή κάτι περιττό, αλλά άμεση (έστω και όχι πάντοτε συνειδητή) σύνδεση με τη σημασία και τη γλωσσική (ετυμολογική) οικογένεια και τη γλωσσική (γραμματικοσυντακτική) σχέση κάθε λέξης, η αποξένωση καταλήγει σε σοβαρές απώλειες στη γνώση και γραπτή χρήση τής γλώσσας. Εν ονόματι μιας χρηστικής, προκλητικά χρησιμοθηρικής, αντίληψης τού αξιακού συστήματος που συνιστά τη γλώσσα, αφήνονται να ατονήσουν ή να χαθούν πολύτιμα συστατικά τής ποιοτικής λειτουργίας της γλώσσας. 

    Ηθικόν δίδαγμα (σε δύο εκδοχές): μην παίζουμε εν ου παικτοίς· εκτός αν … sinidita epilegume na pezume en u pektis. Και γιατί προτιμούμε, αλήθεια, το εκ τού ελληνικού αλφαβήτου (μέσω τής Ετρουσκικής) προελθόν λατινικό αλφάβητο αντί τού ελληνικού που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα από τον 8ο π.Χ. αιώνα μέχρι σήμερα; Μήπως (μέσα στην ξενομανία μας) νομίζουμε ότι χρησιμοποιούμε αγγλικό αλφάβητο;
         «Το ελληνικό αλφάβητο: Αλφάβητο – γραφή – ορθογραφία» Γ. Μπαμπινιώτης 



Κείμενο 2ο : Ποσειδωνιάται 
                                                                              Κ. Π. Καβάφης 

   Ποσειδωνιάταις τοῖς ἐν τῷ Τυρρηνικῷ κόλπῳ τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς Ἕλλησιν οὖσιν ἐκβαρβαρῶσθαι Τυρρηνοῖς ἤ Ρωμαίοις γεγονόσι καὶ τήν τε φωνὴν μεταβεβληκέναι, τά τε πολλὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἄγειν δὲ μιάν τινα αὐτοὺς τῶν ἑορτῶν τῶν Ἑλλήνων ἔτι καὶ νῦν, ἐν ᾗ συνιόντες ἀναμιμνήσκονται τῶν ἀρχαίων ὀνομάτων τε καὶ νομίμων, ἀπολοφυράμενοι πρὸς ἀλλήλους καὶ δακρύσαντες ἀπέρχονται.   (Αθήναιος) 


Την γλώσσα την ελληνική οι Ποσειδωνιάται εξέχασαν
τόσους αιώνας ανακατευμένοι 
με Τυρρηνούς, και με Λατίνους, 
κι άλλους ξένους. 
Το μόνο που τους έμενε προγονικό 
ήταν μια ελληνική γιορτή, 
με τελετές ωραίες, με λύρες 
και με αυλούς, με αγώνας και στεφάνους.
Κι είχαν συνήθειο προς το τέλος της γιορτής 
τα παλαιά τους έθιμα να διηγούνται, 
και τα ελληνικά ονόματα να ξαναλένε, 
που μόλις πια τα καταλάμβαναν ολίγοι.
Και πάντα μελαγχολικά τελείων’ η γιορτή τους. 
Γιατί θυμούνταν που κι αυτοί ήσαν Έλληνες - 
Ιταλιώται έναν καιρό κι αυτοί· 
και τώρα πώς εξέπεσαν, πώς έγιναν,
να ζουν και να ομιλούν βαρβαρικά
βγαλμένοι - ω συμφορά! - απ’ τον Ελληνισμό.    [1906] 


Α. Παρατηρήσεις: 

(Κείμενο 1ο) 

1. Να αποδώσετε συνοπτικά τις αιτίες που, κατά τον συγγραφέα, προκαλούν την κυριαρχία των Greeklish στη γραπτή επικοινωνία των νέων (100-120 λέξεις περίπου). 
                                                                                                Μονάδες 15 
2. Ποιος είναι ο κίνδυνος που επισημαίνει ο συγγραφέας στο κείμενο 1 και πώς τεκμηριώνει την άποψή του;                                                                      Μονάδες 15 

3α. Να αποδώσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμές τους διατηρώντας το αρχικό νόημα του κειμένου.                                                              Μονάδες 5 
β.  Να εξηγήσετε από άποψη ύφους τη χρήση Greeklish από τον ίδιο τον συγγραφέα, ιδιαίτερα στον επίλογο και τη σημασία της χρήσης των παρενθέσεων στις περιπτώσεις: (υπολογιστές, κινητά τηλέφωνα κ.λ.π.), (μέσω τής Ετρουσκικής). 
                                                                                               Μονάδες 5 (3+2) 
4. Ποιο είναι το είδος του κειμένου 1 και ποιος πιστεύετε ότι είναι ο σκοπός του συγγραφέα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορές στο κείμενο. 
                                                                                              Μονάδες 15                                                (Κείμενο 2ο) 

1. Γιατί ξέπεσαν οι Ποσειδωνιάτες κατά τον Καβάφη; Ποια η διδακτική αξία του ποιήματος για μας στη σημερινή εποχή;    (120 λέξεις)                        Μονάδες 15 

Β. Παραγωγή λόγου: Υποθέστε ότι εκφωνείτε λόγο στη «Βουλή των εφήβων» για την εθνική σημασία της γλώσσας. Να αναφερθείτε στην αναγκαιότητα της προστασίας και της καθαρότητας της γλώσσας για τη διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας (400 λέξεις περίπου).
                                                                                             Μονάδες 30 

                                                          Καλή επιτυχία
Για τη γλώσσα και τα προβλήματα μπορείτε να διαβάσετε επίσης στο ενδεικτικό θέμα:   https://papatsiros.blogspot.com/2019/03/mathe-paidi-mou-grammata.html