Πέμπτη 13 Απριλίου 2023




Che fece . . . il gran rifiuto*, Κ. Π. Καβάφης

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα

που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι

να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τό ’χει

έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα


πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.

Ο αρνηθείς δεν μετανιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,

όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει

εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του.
                                                                  [1899, 1901]



* Che fece . . . il gran rifiuto: Εκείνος που έκανε τη μεγάλη άρνηση. Στίχος του Δάντη με παράλειψη όμως των λέξεων per vilta που σημαίνουν «από δειλία».



   Το θέμα του ποιήματος είναι ένα δίλημμα που σημαδεύει τη ζωή του ποιητή και πρέπει να αποφασίσει με ένα Ναι ή ένα Όχι. Παρότι δεν προσδιορίζει τον λόγο που βρίσκεται σε δίλημμα ο ποιητής, λέει πως το δίλημμα αυτό δεν αφορά όλους τους ανθρώπους, αλλά μερικούς και ίσως περισσότερο εκλεκτούς, οι οποίοι λένε αμέσως Ναι και παίρνουν θέση για «την τιμή και την πεποίθησή τους». Όμως ο ποιητής αρνείται να συμβιβαστεί μαζί τους, να υπακούσει με ευκολία και τελικά να υποκύψει σε ό,τι δε θέλει ή δεν μπορεί ή δεν πρέπει να κάνει γιατί δεν του αρμόζει και προτιμά το Όχι. Η συνείδησή του δεν τον αφήνει και δε μετανιώνει για την άρνησή του αυτή «σε όλη τη ζωή του», παρά το ότι τον βασανίζει η σκέψη αν έπραξε σωστά. Το Όχι το δικό του είναι η δύσκολη επιλογή, προφανώς έχει ένα τίμημα βαρύ για να «τον καταβάλλει» έτσι. Γι’ αυτό η ζωή του ποιητή μπαίνει σε δοκιμασία ή και στο περιθώριο, ιδίως αν σκεφτούμε ότι ζούσε αντισυμβατικά, αλλά δεν πτοείται και δεν υπαναχωρεί στην άρνησή του γιατί ξέρει ότι έτσι υπερασπίζεται τις αρχές του με τις πράξεις του, «το σωστό», το Όχι το δικό του.

     Το ποίημα δομείται πάνω στην αντίθεση ανάμεσα «στο μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι», η οποία εκτός από λεκτική ή λογική είναι και ηθική γιατί εκφράζει εντελώς διαφορετικούς χαρακτήρες ανθρώπων. Η αντίθεση αυτή ως δίλημμα εντείνεται δραματικά με την επιλογή του διασκελισμού όχι μόνο ανάμεσα στους στίχους, αλλά και ανάμεσα στις δύο στροφές. Εξάλλου το Ναι και το Όχι αποδίδονται με κεφαλαίο, που τα κάνει περισσότερο διακριτά μέσα στην αφαιρετική σύνθεση του ποιήματος και τη σκόπιμη ελλειπτικότητα του ύφους, αφού απουσιάζουν οι εικόνες και οι ηχηρές λέξεις, η γλώσσα είναι ιδιότυπη, σχεδόν πεζολογική παρότι ομοιοκαταληκτούν οι στίχοι (αββα, γδδγ). Η επιλογή του τίτλου από τον Δάντη και στην ιταλική γλώσσα -αποσιωπώντας όμως τη δειλία «per vilta» - είναι μια σκόπιμη αναδιατύπωση/παράφραση με πρόθεση αναστοχασμού βέβαια και ένα σχόλιο για την προσωπική του στάση ζωής που δεν τη διέκρινε η δειλία.

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου