Παρασκευή, 15 Ιανουαρίου 2016

43o κριτήριο:"Λακωνικότητα"

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

                                                                                                       Παπατσίρος Απόστολος
                                                                                                                  φιλόλογος
43o κριτήριο αξιολόγησης
                                               Λακωνικότητα και συντόμευση του λόγου

    Ο άνθρωπος είναι έλλογο ον, προικισμένο µε τον λόγο, που δεν είναι µόνο η λογική, αλλά και η δυνατότητα έκφρασης. Με τον λόγο εκφράζει τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Οι αρχαίοι µε το «λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν» δήλωναν πως το να μιλά κάποιος σύντομα και περιεκτικά είναι φιλοσοφική στάση και άποψη ζωής. Το να μπορεί να εκφράζεται εύστοχα και απλά δηλώνει πνευματική καλλιέργεια, καλή γνώση της γλώσσας, αλλά και λιτότητα και ουσία, τόσο στον τρόπο σκέψης, όσο και στον τρόπο ζωής. […]

    Η λιτή και μεστή έκφραση διευκολύνει την επικοινωνία και γι’ αυτό βελτιώνει την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Προσδίδει βαρύτητα στα λόγια, τα κάνει µεστά σε περιεχόµενο, προάγει, επομένως, τη σκέψη, καθιστώντας την επικοινωνία πιο σαφή, ουσιώδη και ειλικρινή. Αντίθετα, ο εκτεταµένος και φλύαρος λόγος χρησιµοποιεί κυρίως εντυπωσιακά σχήµατα λόγου και ρητορικές εκφράσεις. Τα πολλά λόγια κρύβουν παγίδες, ενώ η λακωνικότητα είναι ο καθαρός και δίχως δυσάρεστες εκπλήξεις και απατηλές υποσχέσεις λόγος. Άρα, ο ρόλος της είναι παιδευτικός. ∆εν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως η σοφία ατόµων και λαών αποκρυσταλλώνεται σε επιγράµµατα και ακόµη πως, ό,τι η μνήµη του ανθρώπου επιλεκτικά διαφυλάσσει, είναι πάντοτε εκφρασµένο λακωνικά.

    Αντιθέτως, στην εποχή µας παρατηρείται το φαινόμενο της συντόµευσης και της τυποποίησης του λόγου, που περιορίζεται στα στοιχειώδη και συνθηµατοποιείται. Συχνά υιοθετούνται κατά την ομιλία λιτές, απλοϊκές και τετριμμένες εκφράσεις και αρκτικόλεξα, το ύφος είναι πομπώδες και αµφισβητούµενο το περιεχόµενο, αφού οι ίδιες λέξεις χρησιµοποιούνται για να αποδώσουν άστοχα πολλές σηµασίες. Το έντονο άκουσµά τους οδηγεί στη συνθηματολογία, γίνονται «μόδα» ή, όπως συνηθίζεται να λέγεται, «σλόγκαν».

    Οι παράγοντες που προκαλούν το φαινόµενο αυτό εντοπίζονται µέσα στην ίδια την κοινωνική πραγματικότητα και το πολιτιστικό της κλίµα, αφού η γλώσσα είναι απεικόνισή τους. Σε παγκόσµιο επίπεδο, οι πολίτες είµαστε υποχρεωµένοι να κάνουµε οικονοµία στην επικοινωνία µας. Θέλουµε να πούµε πολλά σε λίγο χρόνο και να τα συγκεντρώσουµε σε µικρό χώρο. Αυτή η οικονοµία χώρου και χρόνου είναι βασική σήµερα στην κοινωνία που διέρχεται κρίση σε όλους τους τοµείς του πολιτισµού της. Κρίση στις σχέσεις των ανθρώπων, κρίση στην επικοινωνία, κρίση στις αξίες. Η συντόµευση της γλώσσας είναι, λοιπόν, δείγµα της κοινωνικής παρακµής.

    Σε συνάφεια µε την κοινωνική παρακµή, ο περιορισµός της γλώσσας σχετίζεται µε τον χαρακτήρα του οπτικοακουστικού πολιτισµού µας. Οι απαιτήσεις του σύγχρονου τρόπου ζωής στρέφουν στην (υπερ)απλούστευση, αποφεύγεται ό,τι θεωρείται επίπονο ως προς την κατάκτησή του, αποφεύγεται, εποµένως, και η αναζήτηση πνευµατικής τροφής, που είναι αναµφίβολα µία κοπιαστική υπόθεση. Η εικόνα, συνοδευόµενη από τον ήχο, εισβάλλει παντού, πείθει χωρίς να ερεθίζει την ανάγκη για γλωσσική διατύπωση των µηνυµάτων. Πνεύµα, όµως, φτωχό σε γνώσεις και ιδέες συνεπάγεται φτωχή γλώσσα.

    Η φτωχή και προκατασκευασµένη γλώσσα µε τη σειρά της θέτει φραγµό στην επικοινωνία. Έτσι περιορίζει την πηγαία έκφραση και παγώνει το συναίσθηµα. Συρρικνώνοντας τον λόγο, συντοµεύουµε και τη σκέψη, περιορίζουµε τον στοχασµό στη ρηχότητα και στην επιφάνεια. Κατά συνέπεια, η επικοινωνία γίνεται απρόσωπη, τυπική, επιδερµική, εξυπηρετώντας τις στοιχειώδεις ανάγκες και µόνο. Όταν, όµως, η γλώσσα γίνεται µέσο συναλλαγής και εµπορευµατοποιείται, τότε και η ζωή απογυµνώνεται από κάθε περιεχόµενο και νόηµα. Κάθε αφαίρεση στη γλώσσα είναι κέρδος, γιατί όσο λιγότερη ευχέρεια έχει κανείς να διαλέξει ανάµεσα σε λέξεις τόσο µικρότερος είναι και ο πειρασµός να σκεφθεί. Εποµένως η γλωσσική ένδεια είναι ανασταλτικός παράγοντας σε ψυχοπνευµατικές συναλλαγές.
                                                                                      (∆ηµήτρης Χριστόπουλος)

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις.
                                                                                                       Μονάδες 25
Β1. «Συρρικνώνοντας τον λόγο, συντοµεύουµε και τη σκέψη.»: Σε μία παράγραφο 80-100 λέξεων να τεκμηριώσετε την άποψη αυτή.
                                                                                                       Μονάδες 10
Β2. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:
απλά, διαφυλάσσει, συνάφεια, πηγαία, ένδεια.
                                                                                                         Μονάδες 5
Β3. Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:
έλλογο, μεστή, εκτεταµένος, συχνά, επίπονο.
                                                                                                         Μονάδες 5
Β4. Ποιος είναι ο τρόπος ή οι τρόποι ανάπτυξης της δεύτερης παραγράφου;
(Η λιτή …λακωνικά.)
                                                                                                         Μονάδες 6
Β5. Ποια είναι τα δομικά στοιχεία της τέταρτης παραγράφου; (Οι παράγοντες…παρακµής.)
                                                                                                          Μονάδες 4
Β6. Ποιος είναι ο τρόπος και τα μέσα πειθούς της τέταρτης παραγράφου;
(Οι παράγοντες…παρακµής.)
                                                                                                          Μονάδες 5

Γ΄ Παραγωγή λόγου: «Η λακωνικότητα δεν είναι απλώς η ικανότητα ορισμένων ανθρώπων να μιλούν και να γράφουν απλά, σύντομα και περιεκτικά ή ακόμα και αποφθεγματικά, αλλά είναι επιπλέον και μια ευρύτερη κοινωνική ανάγκη με πολλές εφαρμογές στον Τύπο, τη διαφήμιση, τις πολιτικές ανακοινώσεις ή ερωτήσεις των κομμάτων, τις τηλεπικοινωνίες και αλλού. Να γράψετε ένα άρθρο (500-600 λέξεων περίπου) που να αναφέρεστε στην αξία της λακωνικότητας στις διάφορες μορφές της στον σύγχρονο κόσμο».
                                                                                                       Μονάδες 40
                                                         
                                                               Καλή επιτυχία...

Δείτε εδώ ενδεικτική απάντηση του θέματος της έκθεσης: http://papatsiros.blogspot.gr/2016/09/blog-post_23.html                                                         

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου